AUPC Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia
Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia (ISSN 2081-1861, eISSN 2300-3057) jest recenzowanym czasopismem naukowym, które ukazuje się w cyklu rocznym. Na jego łamach publikowane są oryginalne wyniki badań z zakresu szeroko pojętych nauk o komunikacji społecznej i mediach. W kręgu zainteresowań redakcji pozostają przede wszystkim pola i problemy badawcze dawnej bibliologii i informatologii, w szczególności: zagadnienia nauki o informacji, architektura informacji (studia teoretyczne i projektowe), kultura książki, historia prasy oraz tematyka kontekstów, w jakich funkcjonuje prasa i książka (w tym życie literackie). Nasze czasopismo jest także otwarte dla medioznawców. Zgodnie z polską tradycją przyjmujemy interdyscyplinarny pogląd na istotę mediów, stąd zapraszamy na nasze łamy także uczonych badających komunikowanie masowe z wielu perspektyw (m.in. kulturowej, społecznej, politycznej, prawnej, ekonomicznej, technologicznej i organizacyjnym) oraz badaczy teorii i historii mediów.
Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie
Prawa autorskie (c) 2025 AUPC Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Odbitki litograficzne skryptów autorstwa profesorów Politechniki Lwowskiej w zbiorach Biblioteki Politechniki Krakowskiej
Z chwilą kiedy systematycznie zwiększała się ilość studentów na lwowskiej uczelni technicznej, Politechnice Lwowskiej wzrosło zapotrzebowanie na materiały dydaktyczne. Zanim pojawiły się podręczniki autorstwa profesorów uczelni, sami studenci wyszli z inicjatywą drukowania wykładów. Dołączyli do nich profesorowie i wspólnymi siłami zaczęli wydawać litografowane odbitki wykładów w formie skryptów. W artykule podjęta jest próba charakterystyki skryptów wydanych w formie odbitek które znajdują się w zbiorach Biblioteki Politechniki Krakowskiej. Na podstawie kilkudziesięciu egzemplarzy wskazano osoby odpowiedzialne za redakcję tekstów i rysunków oraz ich udział w procesie wydawniczym. Bardzo duży udział w rynku wydawniczym na Politechnice Lwowskiej miała organizacja studencka - Bratnia Pomoc, która przez blisko 20 lat wypełniała lukę zanim na rynku pojawiły się podręczniki akademickie.
Identyfikacja wizualna w Polsce w opiniach projektantów drugiej połowy XX w. i początku XXI w.
W tekście zebrano wypowiedzi wybitnych, polskich projektantów zajmujących się identyfikacją wizualną (Jan Hollender, Roman Duszek, Jarosław Jasiński, Andrzej-Ludwik Włoszczyński, Elżbieta Magner) i reprezentujących różne pokolenia twórców komunikacji wizualnej. Pozwalają one uzupełnić wiedzę źródłową na temat kształtowania się podstaw polskiej identyfikacji wizualnej oraz dokumentują kulisy ich pracy, co wskazuje na ewolucję perspektyw projektowania starszego i młodszego pokolenia grafików oraz wpływ na ten proces określonych warunków społeczno-politycznych w Polsce.
Inteligentne metadane dla polskich instytucji kultury. Analiza zagranicznej literatury przedmiotu
W artykule przedstawiono wyniki analizy literatury przedmiotu nt inteligentnych metadanych rejestrowanej w wybranych bazach danych (LISTA, Scopus, Web of Science). W ramach dyskusji terminologicznej zdefiniowano termin „smart metadata” oraz wyjaśniono przyjętą metodologię badań literaturowych. Przedstawiono wyniki badań ilościowych i jakościowych oraz wnioski wynikające z analizy literatury przedmiotu. Zwrócono szczególną uwagę na rolę inteligentnych metadanych w sztucznej inteligencji oraz praktyczne zastosowania inteligentnych metadanych w archiwach, bibliotekach i muzeach (ALM). W zakończeniu wskazano luki badawcze w badaniach nad inteligentnymi metadanymi używanymi w polskich instytucjach kultury.
„Przyszłość książki” jako problem badawczy w jakościowej analizie treści
Celem przeprowadzonego badania była charakterystyka dyskursu o przyszłości książki, w którym uczestniczyli przedstawiciele różnych dyscyplin i profesjonaliści związani z rynkiem książki oraz bibliotekami. W wyniku dokonanych analiz wyodrębniono podstawowe kategorie problemów występujących w wypowiedziach na temat dalszych losów książki. Wśród nich znalazły się odniesienia do charakteru i znaczenia samego dyskursu, prognoz przyszłości książki i czynników (zarówno wewnętrznych, jak i zewnętrznych) mogących o niej zadecydować oraz wpływu mediów cyfrowych na dalsze istnienie lub zanikanie konwencjonalnych publikacji książkowych. W badaniu zastosowano jakościową analizę treści artykułów wyselekcjonowanych z wykorzystaniem wyszukiwarki naukowej EBSCO EDS i opublikowanych w latach 1990-2023. W prezentacji wyników wskazano na rangę dyskursu dla wiedzy o książce. Wyodrębniono określone czynniki związane z strukturą i systemem książki, które wskazywane były jako istotne dla jej przyszłości oraz determinanty środowiskowe odnoszące się do ogólnej sytuacji ekonomicznej i obowiązujących regulacji prawnych. Podkreślono znaczenie istnienia czytelnika realizującego określony model praktyk komunikacyjnych. Scharakteryzowano różne formy relacji, jakie zachodzą, czy też mogłyby zachodzić w przyszłości, między książką a nowymi mediami.
Karola Głombiowskiego idea książki w procesie komunikacji społecznej
Kształtowanie się paradygmatu dyscypliny nauka o książce oraz przynależnych do niej pól badawczych w Polsce posiadało swoją specyfikę, uzależnioną tak od wpływów koncepcji formułowanych na świecie, jak i sytuacji nauki polskiej. W latach 50-80. szczególną dynamikę zawdzięczała wrocławskiej/polskiej szkole bibliologicznej. Twórcą prezentowanej przez nią koncepcji teoretycznej był Karol Głombiowski – filolog, historyk książki, teoretyk i pragmatyk książki. Stworzona przez niego koncepcja badań uwzględniająca aspekty filozoficzne, filologiczne, historyczne, antropologiczne, socjologiczne została zaprezentowana w 1980 r., obecnie – w obliczu usytuowania wieloaspektowych badań „książki” w dyscyplinie nauki o komunikacji społecznej i mediach – warto powrócić do koncepcji Głombiowskiego jako próby wskazania inter- i multidyscyplinarnego pojmowania zasadniczego przedmiotu dociekań „badaczy książki”.
Czytelnie dla kobiet w Warszawie pod koniec XIX w. we wspomnieniach i w świetle materiałów prasowych
W artykule przedstawiono wyniki badań wypożyczalni i czytelni dla kobiet w Warszawie w trzech ostatnich dekadach XIXw. Badania polegały na analizie materiałów wspomnieniowych oraz ich porównaniu z tekstami pochodzącymi z prasy warszawskiej w badanym okresie. Celem badania była weryfikacja i uzupełnienie dotychczasowej wiedzy. Analizie poddano jedno z głównych źródeł na temat warszawskich czytelni dla kobiet w badanym okresie, jakim są publikacje Dionizji Wawrzykowskiej-Wierciochowej. Badanie potwierdziło wiele informacji zawartych w publikacjach Wawrzykowskiej-Wierciochowej, jak też to, że w tworzenie wypożyczalni i czytelni dla kobiet, angażowały się działaczki warszawskiego ruchu samokształceniowego, ruchu oświaty ludowej oraz ruchu emancypacji kobiet. Analiza ogłoszeń i tekstów prasowych, a także katalogów drukowanych pozwoliła na weryfikację i uzupełnienie informacji faktograficznych odnośnie, nazw czytelni dat ich założenia, lokalizacji, warunków korzystania i ogólnego charakteru zbiorów. Wynikiem badania było również wskazanie możliwości dalszych badań tego zjawiska z wykorzystaniem perspektywy pamięci zbiorowej.
Dziwne losy Peig Sayers – powstanie, zawartość, pierwsze wydanie i ponowne odkrycie najsłynniejszej (auto)biografii w języku irlandzkim
Peig .i. A scéal féin [Peig. Jej własna historia] to powieść relacjonująca życie irlandzkojęzycznej gawędziarki Peig Sayers (1873–1958). Choć wzrastała ona w rodzinie irlandzkojęzycznej, kształciła się w szkole, w której używano wyłącznie angielskiego i nigdy nie posiadła umiejętności pisania i czytania w rodzimym języku. Po zaaranżowanym małżeństwie z mieszkańcem zachodnioirlandzkiej wyspy Wielka Blasket, spędziła na niej większość dorosłego życia, podobnego do losu innych kobiet z wiejskich terenów zachodniej Irlandii. Sayers wyróżniał dar snucia ludowych opowieści, którymi zainteresowano się na fali odrodzenia kultury irlandzkiej, towarzyszącego walce Irlandczyków o niepodległość. Pod wpływem aktywistki ruchu na rzecz odnowy języka irlandzkiego Máire Ní Chinnéide Sayers podyktowała swoje wspomnienia synowi Mícheálowi Ó Guithín. Ich ukazaniu się drukiem sprzyjały warunki polityczne – konstruowanie tożsamości nowego państwa. Artykuł przybliża okoliczności powstania Peig .i. A scéal féin (1936), jego autorkę, zawartość, wykorzystanie w edukacji, a także niektóre nowe interpretacje.
Krakowska „Prawda” (1885/61921) – pismo poświęcone sprawom religijnym, narodowym, politycznym, gospodarskim i rozrywce
Artykuł poświęcony jest krakowskiemu pismu, o charakterze religijnym adresowanym do ludu - „Prawda”, o podtytule: Pismo poświęcone sprawom religijnym, narodowym, politycznym, gospodarskim i rozrywce. Czasopismo ukazywało się w latach1885/6 do 1921 roku i było redagowane przez duchowieństwo. Stawiało sobie za cel oświatę społeczeństwa wiejskiego zgodnie z zasadami wiary katolickiej. Zawierało artykuły o tematyce religijnej, społecznej, politycznej, powiastki i wiersze. W celu prezentacji pisma wykorzystano metodę analizy treści. Badania objęły numery periodyku z lat 1895/6-1921, dostępne w zdigitalizowanej postaci w Jagiellońskiej Bibliotece Cyfrowej. Ich wynikiem jest prezentacja szaty graficznej, struktury wewnętrznej i głównych wątków tematycznych.
„Źródło, z którego by tryskała wiedza rzeczy narodowych”. Z dziejów działalności nakładczej Wiktora hr. Baworowskiego
Galicja w połowie XIX wieku doświadczyła wzrostu znaczenia mecenatu magnatów i bogatej szlachty, którzy zakładali biblioteki i finansowali koszty druku, zachęcając autorów do publikowania lub pracy jako tłumacze. Podobnie patriotyczna była działalność hrabiego Wiktora Baworowskiego. Realizował ją w dwóch kierunkach: po pierwsze, tłumaczenia, a po drugie, kolekcjonowanie, którego codzienną podstawą było głębokie zainteresowanie językiem polskim, literaturą i kulturą. Jego działalność wydawnicza była związana z pracą translatorską, której celem było udostępnienie szerszej publiczności literatury światowej i jego własnych zbiorów. W 1855 roku opublikował swoje tłumaczenie Oberona autorstwa Christopha Martina Wielanda. Następnie wydał dwa dzieła ze swoich zbiorów, pod redakcją Aleksandra Batowskiego: druk Manchester al Mondo Contemplatio mortis i immortalitatis (Rozmyślania o śmierci i nieśmiertelności) Henry'ego Montagu (Lwów 1855) oraz rękopis pracy Stanisława Żurkowskiego Żywot Tomasza Zamojskiego (Lwów 1860).
(Nie)obecne? Rola kobiet w świecie książki i bibliotek w Polsce w okresie międzywojennym
Artykuł stanowi próbę zbadania, jakie role pełniły kobiety w świecie książki i bibliotek w dwudziestoleciu międzywojennym w Polsce. Kwestia, na ile to kobiety tworzyły zręby nowoczesnego bibliotekarstwa wydaje się warta uwagi. Poszukiwano odpowiedzi na kilka pytań: czy kobiety były zaangażowane w rozwój prasy naukowej i fachowej? Czy były czynnymi członkiniami Związku Bibliotekarzy Polskiej? Czy były obecne na arenie międzynarodowej? Poszukiwały teoretycznych ram nauki o książce, czy jedynie relacjonowały doświadczenia z pracy bibliotekarskiej? Tekst ma stanowić przyczynek do pogłębionych badań, które warto podjąć w przyszłości.
„Bunt” gen. Lucjana Żeligowskiego w prasie polskiej w październiku 1920 r.
Celem artykułu jest analiza sposobu przedstawiania „buntu” gen. Żeligowskiego w październiku 1920 r. przez wybrane polskie periodyki, z uwzględnieniem kontekstu politycznego i międzynarodowego oraz strategii informacyjnych redakcji. Przeprowadzono przegląd wydań prasy polskiej reprezentującej różne nurty polityczne, analizując sposób opisywania wydarzeń, dobór terminologii oraz reakcje na działania Ligi Narodów i opinii międzynarodowej. Prasa polska powszechnie popierała zajęcie Wilna przez Żeligowskiego, choć różniła się w ocenie jego „samodzielności” i charakteru „buntu”. Podkreślano patriotyczny wymiar działań, ale także krytykowano niesubordynację wojskową. Wątki międzynarodowe obejmowały m.in. reakcje Ligi Narodów i dyplomacji zachodniej. Zauważono zbieżność postawy wobec „buntu” Żeligowskiego mimo różnic politycznych. W pierwszym, gorącym okresie trzech tygodni po zajęciu Wilna, w prasie polskiej skupiano się na kilku wątkach, które przedstawiono w artykule.
Działalność kół szkolnych Ligi Morskiej i Kolonialnej w Drugiej Rzeczypospolitej
Artykuł podejmuje problematykę działalności kół szkolnych Ligi Morskiej i Kolonialnej w okresie Drugiej Rzeczypospolitej. Organizacja ta powstała w październiku 1930 roku i była kontynuacją istniejącej od 1924 roku Ligi Morskiej i Rzecznej. Jednym z głównych założeń programowych Ligi było budzenie świadomości morskiej społeczeństwa polskiego, przywiązania do morza, zrozumienia jego znaczenia w wymiarze politycznym, społecznym, gospodarczym i ekonomicznym. Liga głosiła także swój własny program rozwoju kraju poprzez uzyskanie przez Polskę dostępu do kolonii. Koła szkolne były emanacją ideałów Ligi Morskiej i Kolonialnej na terenie szkół wszytkach typów. Wdrażały one założenia wychowania morskiego i wodnego, które wynikały z ideologii głoszonej przez działaczy Ligii. Akcja tworzenia kół szkolnych okazała się dużym sukcesem. W 1938 roku istniało w kraju 1823 zarejestrowane koła , a ich członkowie, uczniowie szkół powszechnych i średnich stanowili 35% ogółu członków Ligi Morskiej i Kolonialnej. Na gruncie szkolnym koła realizowały szereg form działalności. Należały do nich m.in: akcje odczytowe, wygłaszanie referatów; organizacja uroczystości związanych z morzem i ideą kolonialną w postaci akademii, spektaklów, poranków, wieczornic; tworzenie kolekcji ikonografii zbiorów o tematyce morskiej i organizowane wystaw okolicznościowych; zakładanie i prowadzenie biblioteczek morskich; rozwijanie modelarstwa okrętowego; czytelnictwo prasy morskiej; redagowanie własnych wydawnictw; przygotowanie gazetek ściennych; prowadzenie korespondencji z młodzieżą polską na emigracji, a także z innych kół szkolnych Ligi w Polsce; organizacja i uczestnictwo w wycieczkach nad morze, do Gdyni, Gdańska i po Pomorzu; uczestnictwo w obozach, kursach i szkoleniach z zakresu pływania, żeglarstwa, kajakarstwa i innych sportów wodnych; prowadzenie zbiórek na Fundusz Obrony Morskiej oraz akcji propagującej tą inicjatywę. W okresie międzywojennym działalność kół szkolnych Ligi Morskiej i Kolonialnej przyczyniła się w znacznym stopniu do edukacji morskiej i kształtowania światopoglądu morskiego młodego pokolenia Polaków.
Maria Grzegorzewska (1887–1967) – pionierka kształcenia specjalnego w Polsce. Osiągnięcia naukowe i organizacyjne
Tekst ma na celu przedstawienie działalności naukowej (piśmiennnictwo naukowe) i organizacyjnej Marii Grzegorzewskiej uważanej za twórczynię pedagogiki specjalnej w Polsce. Rozważania opierają się na metodzie analizy dokumentow (treści.) W artykule uwzględniono źródła drukowane i niedrukowane oraz eprezentatywne dla omawianej problematyki opracowania naukowe (zwarte, czasopiśmiennicze).
„Polska Ludowa potrzebuje fachowców”. Rekomendacje zawodowe na łamach czasopisma „Przyjaciółka” (1948–1951): treści informacyjne i propagandowe
Niniejszy artykuł dotyczy problematyki rekomendacji zawodowych udzielanych na łamach tygodnika „Przyjaciółka” w latach 1948–1951. Analiza treści (jakościowa analiza zawartości) objęła wypowiedzi związane z tematem badawczym, zamieszczone w rubrykach „Uczmy się zawodu” („Uczymy się zawodu”), „Poradnik zawodowy”, „Jaki wybrać zawód” („Jaki wybrać zawód?”, „Jaki zawód wybrać?”), innych stałych rubrykach oraz samoistnych artykułach opublikowanych poza stałymi działami w 198 numerach pisma. Przeprowadzone badania licznych materiałów źródłowych wykazały, że redaktorzy najpopularniejszego w Polsce Ludowej – Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej periodyku kobiecego dużą wagę przywiązywali do kwestii związanych z kształceniem się, uzyskaniem zawodu, wyborem odpowiedniej szkoły –zgodnej z zainteresowaniami osobistymi, szansami szybkiego otrzymania pracy, ale przede wszystkim odpowiadającej zapotrzebowaniu gospodarki narodowej. W przyjętych cezurach czasowych, na łamach „Przyjaciółki”, znalazły się informacje przybliżające szczegółowo kilkadziesiąt zawodów, podano także adresy kilkuset szkół zlokalizowanych w różnych województwach – z warunkami przyjęcia do nich, okresem trwania nauki, uzyskiwanymi tytułami, możliwościami zakwaterowania w internatach oraz pobierania stypendium. Włączając się w obligatoryjne dla całej ówczesnej prasy działania propagandowe preferowano szkoły przemysłowe (zawodowe) różnego typu, ale nie pomijano walorów kształcenia się w zawodach pozaprodukcyjnych.
Sieć detaliczna „Domu Książki” w pierwszych latach jego funkcjonowania (1950–1953)
Artykuł przedstawia trudności związane z ustaleniem wielkości sieci detalicznej „Domu Książki” na początku lat 50. XX w. Instytucja ta – odpowiedzialna za wszystkie formy rozprowadzania książki – powstała w wyniku przejęcia istniejących placówek handlowych spółdzielni wydawniczo-księgarskich i nowo tworzonych wydawnictw państwowych. Pierwsze lata funkcjonowania „Domu Książki” to starania o racjonalne rozmieszczenia terytorialne sieci poprzez likwidację i łączenie istniejących placówek detalicznych lub zakładanie nowych profesjonalnych księgarni. Powoduje to znaczne trudności w ustaleniu stanu liczbowego sieci detalicznej „Domu Książki” w latach 1950–1953, a informacje zawarte w zachowanych materiałach archiwalnych, jak i opracowaniach często są ze sobą sprzeczne. Autorka przedstawia swoje ustalenia i prezentuje, jak zmieniała się liczba placówek detalicznych „Domu Książki” oraz jakie czynniki wpływały na jej wielkość.
Twórczość Wandy Chotomskiej i Mirona Białoszewskiego w tygodniku „Świerszczyk-Iskierki” (1953–1954)
Artykuł dotyczy twórczości pisarskiego duetu, jaki tworzyli Miron Białoszewski i Wanda Chotomska w okresie współpracy z redakcją tygodnika dla dzieci „Świerszczyk-Iskierki”. Ten dorobek, składający się z kilkudziesięciu tekstów zróżnicowanych pod względem gatunkowo tematycznym (w tym socrealistycznych wierszy, czytanek „produkcyjnych” i reportaży), nie został dotychczas uwzględniony w zbiorowym wydaniu dzieł Białoszewskiego ani nie rejestrują go żadne bibliografie poety. Temat socrealistycznych utworów dla dzieci Chotomskiej i Białoszewskiego nie był również dotąd przedmiotem szerszych opracowań historycznoliterackich czy prasoznawczych (nie licząc szkiców Marty Bukowieckiej i Mariusza Zawodniaka). Tymczasem, jak dowodzi autorka artykułu, te zapomniane teksty są nie tylko cennym uzupełnieniem wiedzy dotyczącej wczesnej twórczości Białoszewskiego i Chotomskiej, ale też ważnym świadectwem działalności prasy dla dzieci w warunkach stalinowskiego reżimu. Materiał źródłowy artykułu obejmuje kilkanaście tekstów sygnowanych pseudonimami: „Wanda Miron”, „W. Miron”, inicjałami: „W.M.” oraz autorskich z podpisem „M. Białoszewski”, opublikowanych w numerach tygodnika „Świerszczyk-Iskierki” z lat 1953–1954. Autorka, badając specyfikę funkcjonowania duetu pisarskiego na łamach czasopisma dla dzieci, odwołuje się zarówno do ustaleń bibliologów i prasoznawców (np. M. Rogoż, Z. Sokół, B. Staniów, J. Papuzińska), jak i literaturoznawców (m.in. Z. Jarosiński, M. Zawodniak, B. Olszewska).
Biblioteki na Dolnym Śląsku, ich organizowanie i aktywność w latach 1945-1956 w świetle zasobów Kolekcji Śląsko-Łużyckiej Biblioteki Uniwersytetu Wrocławskiego
Niniejszy tekst jest próbą uzupełnienia wiadomości nt. organizowania oraz aktywności bibliotek uruchamianych na Dolnym Śląsku w l. 1945-1956. Analiza opiera się na badaniach źródeł pochodzących z Kolekcji Śląsko-Łużyckiej BUWr. W zasobie tym są obecne oryginalne druki ulotne i okolicznościowe, jak np. afisze, odezwy, ulotki, apele, zawierające w treści dane nt. dolnośląskich bibliotek, ich uruchamiania, funkcjonowania, upowszechniania informacji o pracy książnic, współpracy z innymi instytucjami lub organizacjami społecznymi. Do realizacji badań wykorzystano metodę bibliograficzną i analizy treści. Uzyskane wyniki potwierdzają fakt, iż organizowane od podstaw na Dolnym Śląsku biblioteki wykorzystywały jako narzędzia komunikacji i informacji określone typy druków ulotnych. Na podstawie danych pochodzących z treści dokumentów można badać aktywność bibliotek, która z różnego rodzaju przyczyn m.in. społeczno-ekonomicznych, ideologicznych, politycznych, była ograniczana i nie mogła osiągnąć pełnego potencjału potrzebnego osiedlającej się na Dolnym Śląsku społeczności. Kolekcja Śląsko-Łużycka przechowywana w BUWr wymaga dalszego przeszukiwania, gdyż odnalezione druki są tylko jej niewielkim fragmentem.
Kolekcja starych druków przechowywanych w bibliotece OO. Oblatów w Kodniu. Przyczynek do dziejów księgozbiorów rozproszonych
Stare druki przechowywane w bibliotece OO. Oblatów w Kodniu pochodzą z XVI, XVII i XVIII wieku i są wytworem licznych oficyn zagranicznych i krajowych. Licząca 85 pozycji bibliograficznych kolekcja zawiera dzieła należące wcześniej do księgozbiorów kościelnych (przede wszystkim klasztornych) i do osób prywatnych. Wskazują na to znaki i noty proweniencyjne widniejące na poszczególnych egzemplarzach oraz ślady użytkowania przez rzeczywistych czytelników. Stwarzają one możliwości do częściowego odtworzenia rozproszonych w wyniku różnych okoliczności dziejowych księgozbiorów historycznych. Analiza treściowa poszczególnych grup piśmiennictwa pozwala określić zainteresowania czytelnicze wcześniejszych i bieżących użytkowników kolekcji.
Forma wydawnicza dzieł Howarda Philllipsa Lovecrafta a przemiany rynku horroru literackiego w Polsce
Celem artykułu jest zbadanie recepcji wydawniczej dzieł Howarda Philllipsa Lovecrafta na polskim rynku wydawniczym. Analiza zmieniającego się na przestrzeni ostatnich czterdziestu lat opracowania edytorskiego książek pisarza pokazuje, jak stopniowo wzrastał jego status. Na początku lat dziewięćdziesiątych Lovecraft był niemal niedostrzegalny na rynku – gubił się pośród wydawanych w tym czasie w ogromnych ilości zachodnich horrorów. Edycje jego powieści raziły swoją amatorskością. Obecnie jest on jednym z symboli literatury grozy, a wydania jego książek wyznaczają trendy w publikowaniu horrorów w Polsce.
Rodzina Addamsów jako przykład opowieści transmedialnej
Fenomeny popkultury coraz częściej stają się obiektami zainteresowania nauk humanistycznych. Jednym z nich bywają opowieści transmedialne. Tych wieloplatformowych historii, wywodzących się z produktu założycielskiego, których narracja ewoluuje, jest kontynuowana i rozbudowywana przez następnych twórców, jest coraz więcej. Polscy badacze analizowali pod tym kątem m.in. Madagaskar, Grę o tron, Igrzyska śmierci, Opowieści z Narnii oraz Harry’ego Pottera. Celem powyższego artykułu jest udowodnienie czytelnikowi, iż mianem opowieści transmedialnej można nazywać również Rodzinę Addamsów. Autor zestawia warunki transmedialności z kolejnymi odsłonami dzieła o Addamsach, doszukując się ich spełniania. Sygnalizuje zmiany zachodzące w cyklu względem produktu założycielskiego (komiksów Charlesa Addamsa), a także doszukuje się wpływu Rodziny Addamsów na innych twórców. Pokazuje obecność bohaterów uniwersum w codziennym życiu odbiorców. Całość wywodu prowadzi do wniosku, iż Rodzina Addamsów jest również przykładem opowieści transmedialnej.
Z warsztatu edytora tekstów dziewiętnastowiecznych. Problemy i dylematy wydawcy poematów Tomasza Augusta Olizarowskiego
Tomasz August Olizarowski to niesłusznie zapominany romantyczny poeta, dramatopisarz, uczestnik powstania listopadowego, konspirator, emigrant, przyjaciel Kamila Cypriana Norwida oraz wydawca francuskojęzycznych dramatów Adama Mickiewicza. Większość jego ogromnego dorobku literackiego – w tym dramaty, aforystyka, liryka, publicystyka, bajki, nawet powieści prozą – pozostaje dotąd w rękopisach. Wokół poety narosło wiele stereotypów, które w dużej mierze są przyczyną takiego stanu rzeczy. Pośród wielu fałszywych opinii funkcjonuje również bardzo krzywdzące przekonanie, że jest to poeta minorum gentium. Uchodzi on za twórcę skrajnie nierównego, który wydaje się kontekstowy względem twórczości Mickiewicza i kręgu emigracji skupionej wokół Hotelu Lamberty. Zwykło się go postrzegać jako autora jednego, może dwóch dzieł w ogóle wartych uwagi. Najnowsza edycja niemal wszystkich jego Poematów z roku 2014 stworzyła niepowtarzalną szansę na przywrócenie jego oryginalnej spuścizny świadomości historycznoliterackiej. Jednocześnie praca nad tym wydaniem ujawniła wiele problemów i dylematów piętrzących się przed edytorem dzieł Olizarowskiego. Niniejszy artykuł jest właśnie próbą ukazania zaledwie wierzchu tej przysłowiowej góry lodowej. Liczne wątpliwości i rozterki związane z ogłoszeniem drukiem dorobku Dydyma wynikają zarówno z różnorodności, jak również z rozproszenia bogatej spuścizny po tym kontrowersyjnym pisarzu. Koncepcja otwartości jego dzieła okazuje się w związku z tym pełna luk, tajemnic i zagadek, stanowiąc nie lada wyzwanie dla edytora – detektywa, naukowca, archiwisty. Takie ambitne zadanie wciąż czeka na wydawcę dramatów, aforyzmów, bajek i publicystyki Olizarowskiego. Szkic ten powstał w nadziei, że być może stanie się on w niedalekiej przyszłości praktycznym drogowskazem dla redaktora wszystkich dzieł zapomnianego poety.
Z zagadnień struktury genologicznej listu. Rekonesans badawczy
Przedmiotem analizy jest list literacki, próba przedstawienia jego struktury genologicznej, a także określenia jego przynależności gatunkowej. Wynika to z założenia autorki, że jest to jeden z najbardziej zróżnicowanych i rozmytych gatunków, zwłaszcza jeśli wziąć pod uwagę jego historię i stan współczesny. Pod jedną nazwą „list” kryją się byty tak odmienne, że bardzo trudno jest wyznaczyć granice tej formy genologicznej. W przedstawionych rozważaniach pojawia się zatem podstawowe pytanie o związek między typologicznym kształtem tekstu a jego przynależnością i gatunkowym ukształtowaniem. Problem gatunków mowy czy odmian języka doczekał się co prawda obszernej literatury i wielu stanowisk metodologicznych, lecz według autorki warto jeszcze raz spojrzeć na to zagadnienie w kontekście współczesnych badań metodologicznych i prób jednoznacznego określenia nazwy gatunku.
Otwarta nauka na stronach WWW bibliotek uczelni technicznych w Polsce. Wstęp do badań
W artykule zaprezentowano wyniki analizy informacji dotyczących otwartej nauki i różnych jest aspektów zamieszczonych na stronach internetowych bibliotek wyższych uczelni technicznych w Polsce. W szczególności analizowano obecność takich informacji jak: Open Access, Otwarta Nauka, dane badawcze, Nauka Obywatelska. Celem pracy było określenie czy i w jaki sposób biblioteki sprostały wyzwaniom jakie stawia otwarta nauka, a także które komponenty otwartej nauki stanowią zasób informacyjny stron internetowych.
Zarządzanie serwisami społecznościowymi przez biblioteki w świetle badań własnych
W artykule zaprezentowano przegląd literatury na temat administracji serwisów społecznościowych, w szczególności błędów popełnianych przez biblioteki w ich prowadzeniu (metody bibliograficzna i analizy literatury przedmiotu) oraz wyniki badania sondażowego, przeprowadzonego wśród bibliotekarzy różnych typów bibliotek na temat błędów popełnianych przez nich i ich koleżanki i kolegów w ich administracji (sondaż diagnostyczny, metoda statystyczna). Głównymi celami autorek było opracowanie listy zasad, którymi powinni się kierować administratorzy bibliotecznych serwisów oraz wyodrębnienie tych, które przestrzegane są najczęściej i najrzadziej. W badaniu sondażowym postawiono między innymi następujące pytania badawcze: 1/ Jakie serwisy społecznościowe prowadzą biblioteki, które reprezentują respondenci? 2/ Jakie błędy w prowadzeniu serwisów społecznościowych popełniane przez kadrę zarządzającą i administratorów bibliotecznych kont społecznościowych są popełniane najczęściej i najrzadziej? 3/ Jak respondenci oceniają swoje wiedzę i umiejętności w zakresie prowadzenia serwisów społecznościowych? 4/ Jak respondenci oceniają wiedzę i umiejętności administratorów serwisów w swoich bibliotekach? Kwestionariusz ankiety został skierowany do środowiska aktywnych zawodowo bibliotekarzy, pracujących w książnicach różnych typów i uzyskano 124 poprawnie wypełnione kwestionariusze, z których dane stały się podstawą do sformułowania wniosków. Najważniejsze wnioski z badań: Serwisy społecznościowe prowadzone przez biblioteki, które reprezentują respondenci, to najczęściej Facebook i Instagram; poniżej 50%: YouTube, Twitter, Tik Tok. W świetle samooceny bibliotekarzy w zakresie ich wiedzy i umiejętności prowadzenia serwisów społecznościowych najlepiej wypada Facebook, najgorzej: Twitter/X i Tik Tok. Bibliotekarze ocenili również administratorów serwisów w swoich bibliotekach pod względem wiedzy i umiejętności administracji serwisów: niedostateczną ocenę wystawiło około 4% ankietowanych, wybitną lub bardzo dobrą - 30%. Najczęstsze błędy w prowadzeniu serwisów to: brak kodów QR w przestrzeni biblioteki, ułatwiających szybkie dotarcie do serwisu, brak targetowania oraz brak lub niewłaściwe opracowanie hasztagów. Jako bardzo ważne i ważne respondenci uznali dbałość o przestrzeganie praw autorskich, regularność publikacji i uwzględnianie potrzeb użytkowników, za nieważne lub mało ważne: realizację konkursów w serwisach, zamieszczenie przycisku CTA i umiejscowienie kodów QR w przestrzeni biblioteki.
Polscy bibliotekarze wobec zaspokajania potrzeb informacyjnych społeczności LGBTQ+
Artykuł zawiera omówienie wyników badań dotyczących zaspokajania potrzeb informacyjnych osób ze społeczności LGBTQ+ przez bibliotekarzy w Polsce. Inspiracją do przeprowadzenia obserwacji były badania przeprowadzone w Stanach Zjednoczonych przez John Siegel, Martin Morris and Gregg A. Stevens, opublikowane w styczniu 2020 roku na łamach ‘College & Research Libraries’. Warto podkreślić, iż do tej pory na gruncie polskim, nikt nie zajmował się tą tematyką. Głównym celem badań było sprawdzenie, w jaki sposób bibliotekarze podchodzą do zaspokajania wybranych potrzeb osób ze społeczności LGBTQ+ oraz jaką wiedzą w tym zakresie dysponują. Badania za pomocą kwestionariusza ankietowego pozwoliły na zidentyfikowanie problemów, z którymi na co dzień spotykają się bibliotekarze pracujący w różnych typach bibliotek. Zgodnie z ustaleniami amerykańskich badaczy, przeprowadzono analizę czynnikową dla wybranych pytań. Sprawdzono również, czy istnieje związek między poziomem komfortu respondentów, płcią i miejscem zamieszkania. W toku prowadzonych badań otrzymano 716 odpowiedzi od bibliotekarzy pracujących w różnych typach bibliotek w Polsce, z czego najwięcej kwestionariuszy wypełnili pracownicy bibliotek publicznych (560; 78,2%). Przeprowadzona w odniesieniu do najważniejszych terminów dotyczących społeczności LGBTQ+ analiza czynnikowa potwierdziła znajomość tylko wybranych pojęć. Badania pogłębione zostały przeprowadzone także w odniesieniu do pytań, w których bibliotekarze mieli ocenić poziom swojego komfortu w czasie realizacji wybranych potrzeb informacyjnych. Wyniki pokazały, że pracownicy większych bibliotek lepiej radzą sobie w tym zakresie i dysponują większą otwartością.
Koncepcje licencjonowanego dostępu do dziennikarskiej profesji w wybranych systemach medialnych
Dziennikarze poddawani są w większości systemów medialnych podwójnej kontroli: po pierwsze poprzez narzędzia regulacyjne tworzone i kierowane przez instytucje administracji państwowej, po drugie natomiast przez samo środowisko dziennikarskie odpowiedzialne za kreowanie systemu odpowiedzialności mediów, na który składają się wszelkie instrumenty samoregulacyjne mające na celu podnoszenie stopnia profesjonalizmu i etyki u krajowych dziennikarzy. Najwyższym stopniem samokontroli środowiska dziennikarskiego jest natomiast licencjonowany dostęp do dziennikarskiej profesji. Artykuł za cel obejmuje omówienie różnych koncepcji i sposobów licencjonowanego dostępu do wykonywania zawodu dziennikarza. Wskazuje konkretne przykłady tego typu rozwiązań. Wreszcie także mierzy się pytaniem o funkcje licencjonowanego dostępu do realizacji dziennikarskich powinności.
Wykorzystanie mediów społecznościowych jako narzędzi wspomagających promocję oferty programowej na przykładzie Telewizji Polsat
Cel: Celem artykułu jest zaprezentowanie roli mediów społecznościowych jako narzędzi wspomagających promocję oferty programowej Telewizji Polsat. Autorzy starają się ustalić, czy i w jakim stopniu media społecznościowe mogą wpływać na promocję wybranych audycji telewizyjnych, filmów i seriali, przyczyniając się do wzrostu oglądalności i zaufania ze strony odbiorców. Metodologia: Zastosowano metodę studium przypadku, za pomocą której dokonano przeglądu blisko 3 tys. postów zamieszczonych w trzech wybranych serwisach społecznościowych – Facebooku, Instagramie i TikToku. Wszystkie wpisy zostały poddane badaniu ilościowemu i jakościowemu. Szczególną wartość opracowania stanowi zbadanie współczynnika zaangażowania odbiorców w odniesieniu do treści zamieszczanych na wszystkich trzech platformach społecznościowych. Rezultaty: Przeprowadzona analiza dowiodła, że zaangażowanie odbiorców w mediach społecznościowych może mieć wpływ na dalsze losy promowanego programu. Z kolei niepoprawne wykorzystanie narzędzi marketingu społecznościowego może sprawić, że mimo dużej liczby materiałów, obserwujący nie będą chętni do obejrzenia audycji. Z drugiej strony, media społecznościowe nadal są idealnym miejscem do podtrzymywania i budowania relacji z odbiorcami oraz do przekazywania im najnowszych wiadomości, zachęcając tym samym do obejrzenia programu. Z tego powodu, powinno się mniej skupiać na pozyskiwaniu nowych obserwujących, a bardziej angażować stałych odbiorców.
Tożsamość kulturowa studentów a media społecznościowe – badania pilotażowe
Głównym celem badań było określenie związku pomiędzy mediami a tożsamością kulturową człowieka. Badanie mające charakter pilotażowy zostało przeprowadzone w roku akademickim 2019/2020 za pomocą autorskiej ankiety internetowej wśród 150 studentów Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie. Badania pozwoliły odpowiedzieć na pytania badawcze dotyczące tego jaka jest zależność między treściami przekazywanymi za pomocą mediów społecznościowych a kształtowaniem się tożsamości kulturowej człowieka. Wyniki pozwalają stwierdzić, że respondenci chętnie poszukują w mediach treści o charakterze kulturowym, głównie w zakresie kultury fizycznej, materialnej, duchowej i społecznej, a działania w zakresie kształtowania tożsamości kulturowej mogą, a nawet powinny być realizowanie z wykorzystaniem mediów społecznościowych; portale społecznościowe odgrywają znaczącą rolę w tworzeniu pomostu między studentami a kulturą, mają udział w promowaniu działań kulturalnych i przyjmują rolę autorytetów i promotorów w przekazywaniu treści kulturowych budujących tożsamość kulturową.
Wieloaspektowość fake newsów w kontekście komentarzy na temat fejkowego newsa
Teza/cel: Celem artykułu jest przedstawienie wieloaspektowości zjawiska coraz szybszego i szerszego rozsiewania fake newsów. Metody badań: W celu zwrócenia uwagi na wieloaspektowość podjętej problematyki na początku przywołano różne perspektywy badaczy z zakresu fake newsów. W dalszej kolejności zaprezentowane zostało zaś studium przypadku, wokół którego powstały komentarze, stanowiące przedmiot badania korpusowego stworzonego na potrzeby niniejszego opracowania. Wnioski: Na podstawie treści ujętych wśród komentarzy na temat fejkowego newsa stwierdzić można, że szeroko dyskutowane jest zagadnienie fake newsów — zwłaszcza w kontekście ich (coraz szybszego) rozprzestrzeniania się, a także powodów takiego stanu rzeczy (ze wskazaniem na specyfikę działania mediów społecznościowych oraz niski poziom dziennikarstwa). Wśród komentarzy znaleźć można również głosy przemawiające za potrzebą uwrażliwiania na problematykę związaną z fake newsami oraz podkreślające istotność fact-checkingu. W wymiarze tych kontekstów zauważyć można zaś zbieżność z kontekstami, w jakich omawiane są fake newsy w literaturze przedmiotu. Stąd też tym bardziej obiecujące zdaje się kontynuowanie i poszerzanie tego typu badań, dających wgląd do różnych perspektyw, w jakich rozpatrywana jest problematyka z tego zakresu.
Trendy publikacyjne w badaniach nad nauką obywatelską – perspektywa nauk społecznych
Od lat 90. XX w. zauważalny jest stały wzrost zainteresowania fenomenem nauki obywatelskiej, która stanowi pomost między światem nauki a społeczeństwem, umożliwiając współpracę i wspólne działania na rzecz lepszego zrozumienia i rozwiązywania problemów współczesnego świata. Niniejszy artykuł odpowiada na pytanie, jak rozwijają się badania nad nauką obywatelską w obszarze nauk społecznych. Wykorzystując zasoby bazy danych Scopus, autorka dokonuje analizy bibliometrycznej piśmiennictwa naukowego za lata 1974–2024, wskazując kluczowe czasopisma publikujące artykuły z tego zakresu, wiodące kraje i ośrodki naukowe podejmujące badania w tym obszarze, najbardziej produktywnych badaczy i sieci współpracy ujawniające się między nimi oraz podejmowane przez nich zagadnienia szczegółowe.
Relacje i wzajemne oddziaływanie miedzy architekturą informacji i projektowaniem UX a sztuczną inteligencją. Analiza bibliometryczna
Cel/Teza: W ostatnich latach obserwujemy gwałtowny postęp w rozwoju technologii sztucznej inteligencji, który powoduje dyskusje o przyszłości architektury informacji i projektowania UX. W artykule postawiono tezę, iż rozwój sztucznej inteligencji ma istotny wpływ na rozwój architektury informacji i projektowania UX implikując zmiany zarówno w ich polu badawczym jaki i w praktyce zawodowej. Metody badań: Podjęto próbę oceny natężenia i kierunków tych zmian oraz wskazania głównych obszarów wzajemnego oddziaływania architektury informacji i projektowania UX oraz sztucznej inteligencji. Jako podstawę oceny zastosowano analizę bibliometryczą piśmiennictwa przedmiotu zarejestrowanego w bazie Scopus. Wnioski: Uzyskane wyniki potwierdziły postawioną tezę, a analiza frekwencji i asocjacji słów kluczowych użytych w indeksowaniu badanego piśmiennictwa jako główne obszary wzajemnego oddziaływania architektury informacji i projektowania UX oraz sztucznej inteligencji pozwoliła wskazać przede wszystkim maszynowe uczenie i wykorzystanie systemów uczących się, a także zagadnienia związane z big data, zarządzaniem informacją i wiedzą, systemami wspierania decyzji, projektowaniem interfejsów i interakcji z systemami AI oraz Internetem Rzeczy.
Ocena kreatorów WWW wspieranych przez sztuczną inteligencję: perspektywa użytkowników niewykwalifikowanych
Artykuł przedstawia wyniki eksperymentu oceniającego działanie kreatorów stron WWW wspieranych przez sztuczną inteligencję z perspektywy niewykwalifikowanych użytkowników oraz niezależnych sędziów. Postęp technologiczny i badania nad interakcją człowieka z komputerem przyczyniły się do uproszczenia obsługi komputerów, co umożliwia intuicyjne korzystanie z technologii. Autor zastanawia się, czy zastosowanie SI w tworzeniu interfejsów eliminuje tradycyjne zagadnienia UX, takie jak projektowanie wrażeń użytkownika i badanie użyteczności. W związku z tym zagadnieniem podjęto badanie eksperymentalne. Badanie składało się z dwóch części: tworzenia stron WWW przez początkujących użytkowników oraz oceny tych stron przez niezależnych sędziów. Pierwsza część badania obejmowała grupę studentów bez doświadczenia w projektowaniu stron WWW. Studenci oceniali działanie kreatorów stron WWW wspieranych przez SI, natomiast grupa sędziów oceniała jakość wykonanych projektów. Studenci z grupy eksperymentalnej ocenili kreatory jako intuicyjne i łatwe w użyciu, a większość uznała zadanie za bardzo łatwe lub łatwe do wykonania. Wskazali najlepsze funkcje AI kreatorów: generowanie układu strony na podstawie wzorów, copywriting wspierany przez AI oraz wybieranie grafiki na podstawie słownego opisu. Niezależni sędziowie ocenili strony internetowe pozytywnie, doceniając ich estetykę i przejrzystość. Sędziowie oceniali strony według heurystyk Jakoba Nielsena, co wykazało, że projekty spełniają standardy użyteczności i estetyki. Przeprowadzone badanie potwierdza, że AI w kreatorach stron WWW może być "przezroczysta" dla niewykwalifikowanych użytkowników, umożliwiając im tworzenie funkcjonalnych stron bez głębokiej wiedzy technicznej.
Projektowanie efektywnego środowiska e-learningowego - perspektywa motywacyjna
Projektowanie cyfrowych materiałów edukacyjnych nie ogranicza się jedynie do zasad, związanych z ich funkcjonalnością lub estetyką. Wykorzystywane w różnych środowiskach, w tym do zdalnego uczenia się, pełnią rolę znacznie wykraczającą poza materiały pomocnicze, stając się niejednokrotnie samodzielnym środowiskiem edukacyjnym, jak w przypadku kursów typu MOOC lub e-learningowych kursów asynchronicznych. W procesie projektowania cyfrowych materiałów edukacyjnych niezbędne jest zarówno określenie środowiska, w którym będą wykorzystywane, jak też zakresu wiedzy i umiejętności, którego rozwój mają wspierać. Nie bez znaczenia jest także odpowiednie spojrzenie na przewidywany profil absolwenta kursu oraz wpływ jego podejścia do procesu uczenia się na końcowy wynik, a tym samym efektywność kursu. W artykule zostanie omówione zagadnienie motywacji uczestników kursów e-learningowych jako czynnika determinującego efektywność takich kursów. Będą także wskazane kluczowe elementy, jakie należy uwzględnić w procesie projektowania cyfrowych materiałów edukacyjnych, przeznaczonych do wykorzystania w kursach tego typu. Głównym celem osób projektujących cyfrowe materiały edukacyjne powinno być bowiem osiągnięcie jak najwyższej efektywności procesu uczenia się, jak też podniesienie poziomu satysfakcji osób uczestniczących w kursach, szkoleniach i zajęciach e-learningowych.
Maszynowe projektowanie statystycznych renderingów, czyli kultura wizualna w służbie sztucznej inteligencji
Funkcjonujemy w rzeczywistości, która jest utkana z cyfrowego zapośredniczenia naszych aktywności. Korzystamy z aplikacji i serwisów Internetowych. Nasze teksty, maile, wiadomości, dzieła, fotografie krążą w wirtualnych chmurach tworząc bazy danych korporacji technologicznych. Posługujemy się sztuczną inteligencją nierzadko nawet o tym nie wiedząc. Tymczasem coraz więcej śladów naszej prywatności i intymności w postaci danych behawioralnych i biometrycznych zasila wielkie modele fundamentalne tworząc tzw. „ground truth”. Na tej podstawie w dalszej kolejności metodą statystycznej predykcji i optymalizowania wzorów, generowane są nowe wizje rzeczywistości sklecone ze skrawków naszej wirtualnej obecności na platformach. Generatywna sztuczna inteligencja, w tym duże modele językowe oraz uczenie maszynowe wykorzystywane do systemów rozpoznawania twarzy, posiłkują się informacjami, które nawykowo, powszechnie i dobrowolnie udostępniamy w przestrzeni Internetu. Artykuł porusza problem obrotu danymi, tego, co się z nimi dzieje, gdy już zostaną zassane przez systemy technologiczne.
Generatywna sztuczna inteligencja w edukacji akademickiej - przegląd zastosowań i wyzwań
Celem artykułu jest omówienie potencjału wykorzystania narzędzi generatywnej sztucznej inteligencji w procesie dydaktycznym na uczelniach wyższych, ze szczególnym uwzględnieniem kierunków humanistycznych i społecznych. Umiejętność efektywnego wykorzystania tych narzędzi staje się jedną z ważniejszych kompetencji na współczesnym rynku pracy, co sprawia, że włączenie tych rozwiązań do programów nauczania jest jak najbardziej zasadne. Generatywna sztuczna inteligencja, dzięki swojej wszechstronności, znajduje zastosowanie w różnorodnych zadaniach dydaktycznych, począwszy od wspomagania projektowania graficznego, poprzez analizę i przetwarzanie danych, aż po automatyzację zadań programistycznych. Narzędzia takie jak ChatGPT, Microsoft Designer czy Adobe Photoshop Creative Cloud wspierają wykładowców i studentów, umożliwiając realizację zadań w sposób szybszy i bardziej efektywny. Istotne jest promowanie etycznego podejścia do wykorzystania sztucznej inteligencji, aby technologie te wspierały proces kształcenia bez zaniedbywania krytycznego myślenia i pełnego zrozumienia omawianych zagadnień.
Ameryka – jak się patrzy. Autoetnograficzne studium komunikacji wizualnej
Artykuł prezentuje introspektywne spojrzenie na Stany Zjednoczone Ameryki, które powstało w trakcie miesięcznej podróży obejmującej 10 stanów. Autor wykorzystał autoetnograficzną metodologię, charakteryzującą się zastosowaniem narracji osobistych oraz dążeniem do pozyskania wiedzy. Badacz pełnił tu funkcję obserwatora uczestniczącego, prowadząc analizę otoczenia poprzez pryzmat własnej perspektywy. Wnioski zawarte w autoetnografii wynikają z obserwacji przeprowadzonych w trakcie podróży, odzwierciedlając europejską perspektywę autora dotyczącą sposobu zachowania i stylów życia. Te obserwacje były formowane przez doświadczenia autora z otoczeniem, wykorzystując zmysły wzroku i słuchu, wynikające z antropologicznych analiz. Artykuł prezentuje zróżnicowany zakres obserwacji przeprowadzonych w Stanach Zjednoczonych, obejmujących różnorodne kategorie z nich wynikające, takie jak amerykanizm, kwestie rasowe, bezdomność, imigracja, tożsamość narodowa, życie na kempingu oraz tła społeczno-ekonomiczne.
Mapy turystyczne Państwowego Przedsiębiorstwa Wydawnictw Kartograficznych jako synteza danych i projektowania graficznego w czasach PRL-u
Artykuł przedstawia analizę syntezy danych i projektowania graficznego w kontekście map turystycznych wydawanych przez Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych (PPWK) w okresie PRL-u. W pierwszej części omówiono współzależność między projektowaniem graficznym a kartografią, definiując jednocześnie pojęcie mapy turystycznej. Następnie przybliżono dorobek wydawniczy PPWK oraz najważniejsze cechy czterech generacji tych map. Analiza map obejmuje zakres przedstawionych treści, kryteria ich klasyfikacji oraz szczegółowe omówienie różnych typów map turystycznych. Dodatkowo opisano mapy z lat 90. i 2000. W zakończeniu artykułu podjęto próbę określenia roli map wydanych przez PPWK w kontekście nauk o mediach i komunikacji społecznej.
Czy to jest inteligentne? Sztuczna inteligencja w grach wideo
Celem artykułu jest przedstawienie zastosowań i roli sztucznej inteligencji (AI) w grach cyfrowych. AI, zarówno w formie skryptów i systemów logicznych, jak i generatywnego AI odgrywa coraz większą rolę w procesie tworzenia gier. Metody: przegląd literatury, analiza stanu zastanego. Wyniki: Sztuczna inteligencja przeciwników i innych postaci występujących w grach to także ważny element wpływający na doświadczenie graczy. Początkowe lata rozwoju gier cyfrowych nie oferowały zbyt wiele w tej materii, ale rosnąca moc obliczeniowa komputerów oraz postęp w technikach programowania pozwoliły na stosowanie coraz bardziej złożonych technik. Z kolei generatywne AI umożliwia tworzenie proceduralnej zawartości i ułatwia prototypowanie. Trzecim, najmniej oczywistym zastosowaniem, jest zwiększanie płynności działania gier poprzez użycie algorytmów AI generujących dodatkowe klatki obrazu. Wnioski: W przyszłości rozwój AI może zmienić oblicze gamingu i wprowadzić gry na nowe tory.
Zastosowanie sztucznej inteligencji w automatycznym projektowaniu systemów etykietowania: analiza wyników eksperymentu
Celem artykułu jest zbadanie możliwości wykorzystania sztucznej inteligencji (SI) do automatycznego generowania etykiet w formie nagłówków i opcji systemów etykietowania. Metody badań: Przeprowadzono dwa eksperymenty, w którym pięć chatbotów – ChatGPT 4.o, ChatGPT Plus, Gemini Free, Gemini Advanced, Claude Sonnet - miało za zadanie wygenerować zestawy etykiet zgodnie z zadanym promptem i czterema zestawami danych wejściowych. Ocenę możliwości chatbotów przeprowadzono stosując metodę analizy porównawczej. Analiza obejmowała ocenę długości, spójności, szczegółowości, wzajemnego wykluczania się i opisowości wygenerowanych etykiet. Wyniki: Chatboty, w zależności od danych wejściowych, generowały podobne lub bardzo różne etykiety. W zakresie generowania opcji systemów nawigacji uzyskały następujące liczby punktów na 40 możliwych: ChatGPT 4.o – 34 p., ChatGPT Plus – 38 p., Gemini Free – 29 p., Gemini Advanced – 25 p., Claude Sonnet – 35 p. Nieco inaczej poradziły sobie w generowaniu nagłówków, otrzymując: ChatGPT 4.o – 36 p., ChatGPT Plus – 35 p., Gemini Free – 29 p., Gemini Advanced – 36 p., Claude Sonnet – 34 p. Sumarycznie najlepiej poradził sobie w eksperymentach ChatGPT Plus, a najsłabiej Gemini Free. Wnioski: W generowaniu etykiet dobrze radzą sobie zarówno płatne, jak i bezpłatne wersje chatbotów. Każdy z testowanych chatbotów może być źródłem inspiracji architekta informacji, ale ostateczne decyzje projektowe powinny zostać podjęte po przeprowadzeniu odpowiednich testów z użytkownikami.
Wizualizacja danych w humanistyce – kilka uwag o odpowiedzialności twórców
W artykule omówione zostało zagadnienie wizualizacji danych w humanistyce, z uwzględnieniem jej ewolucji, wyzwań oraz etycznych aspektów projektowania. Celem artykułu jest zwrócenie uwagi na problemy etyczne, ograniczenia wizualizacji oraz niepewność, jaka towarzyszy interpretacji danych w badaniach humanistycznych. Obecnie wizualizacja, łącząc tradycyjne metody jakościowe z ilościowym podejściem analitycznym, staje się kluczowym narzędziem badawczym i narracyjnym. Przedstawione zostało kilka historycznych przykładów, które stanowią fundament współczesnych metod wizualizacji. Szczególną uwagę poświęcono roli kolorów, form i interaktywności w projektowaniu oraz wyzwaniom związanym z manipulacją danymi i złożonością narzędzi. W końcowych wnioskach zwrócona została uwaga na potrzebę krytycznego podejścia do wizualizacji oraz etycznej odpowiedzialności projektantów, zwłaszcza w kontekście rosnącej roli wizualizacji w badaniach humanistycznych. Artykuł zakończony został refleksją na temat przyszłości wizualizacji danych, w tym potencjalnych zastosowań sztucznej inteligencji i rozszerzonej rzeczywistości w humanistyce cyfrowej.
Małe dziecko i jego rodzic we współczesnym świecie – cyfrowi tubylcy czy dezerterzy z posttypograficznego świata?
Celem artykułu jest przedstawienie sytuacji małego dziecka i jego rodzica w świecie, w którym dokonuje się cyfrowa rewolucja. Autorka rozważa, czy początek życia, ze względu na osadzone w nim okresy szczególnej wrażliwości dla rozwoju języka, wymaga ochrony przed wysokimi technologiami, by możliwe było ocalenie korzystnego dla rozwoju środowiska. Odwołuje się do podejścia zrównoważonego, w którym nie ocenia się wyłącznie negatywnie wpływów cyfrowej rewolucji na dzieci i ich rodziców a próbuje wskazać zarówno szanse, jak i zagrożenia współczesności. Opierając się na wynikach badań naukowych oraz statystyk podkreśla, jak zmieniły się warunki, w których kształtuje się dziecko oraz co ma na nie istotny wpływ.
Metaverse marketing. Innowacyjność w działaniach employer brandingowych oraz PR na przykładzie kampanii Walka o Koszyki: rekrutacja przez gaming firmy Erbud i agencji Gameset
Teza/cel: Rozwój i ewolucja technologii, wzrost znaczenia świata wirtualnego i sztucznej inteligencji powoduje daleko idące zmiany w komunikacji i działaniach sfery public relations. Granica między światem realnym i wirtualnym zanika, a zastosowanie innowacyjnych rozwiązań i metaverse marketingu ma realny, pozytywny wpływ na powodzenie kampanii wizerunkowych. Przykładem są działania firmy budowlanej Erbud, która jako pierwsza w Polsce stworzyła kampanię emloyer brandingową opartą o zjawisko metaverse – Walka o Koszyki: rekrutacja przez gaming. Artykuł powstał na podstawie analizy literatury przedmiotu i źródeł internetowych, przebiegu powyższej kampanii oraz analizy danych na temat wyników przedsięwzięcia, przekazanych przez Marcina Kasprzaka, dyrektora Marketingu i PR firmy Erbud. Celem artykułu jest omówienie wyżej wymienionej kampanii oraz opis innowacyjnych rozwiązań, polegających na połączeniu świata rzeczywistego i gamingowego w celu wykreowania wizerunku firmy i realnego przełożenia na wzrost zainteresowania możliwością zatrudnienia w przedsiębiorstwie wśród grupy docelowej złożonej z przedstawicieli Pokolenia Z (osiągnięto wszystkie założone cele kampanii, wyniki finalne przekraczały dwukrotnie, trzykrotnie lub czterokrotnie zakładane wartości).
Informacja i promocja Teatru Bagatela im. T. Boya – Żeleńskiego w Krakowie w odbiorze widzów (raport z badań)
Artykuł prezentuje raport z badań mających na celu uchwycenie recepcji informacji i promocji wśród widzów Teatru Bagatela im. Tadeusza Boya – Żeleńskiego w Krakowie ze szczególnym uwzględnieniem aktualnego profilu odbiorcy kultury jak i zmianę jego zachowań w zakresie korzystania z nowych mediów w obszarze dostępu do informacji o ofercie kulturalnej. W badaniu zastosowano dwie metody badawcze – analizę treści zamieszczonych w mediach elektronicznych przez Teatr Bagatela im. T. Boya – Żeleńskiego w Krakowie oraz sondaż diagnostyczny przeprowadzony wśród widzów Teatru identyfikujący aktualne źródła informacji, z których najczęściej korzystają w poszukiwaniu informacji o ofercie teatralnej. Wyniki badań ujawniły, że rozwój Internetu i mediów społecznościowych znacząco wpłynęły i nadal wpływają na zmianę zachowań w zakresie poszukiwania informacji o ofercie teatralnej. Widzowie teatralni poszukują informacji głównie w Internecie, w tym – w mediach społecznościowych.
„Psy uwielbiają prezenty” – Wizerunek psa w narracji marketingowej wybranych marek branży zoologicznej i dogparentingowych w kontekście organizacji przyjęć urodzinowych dla zwierząt.
Od lat obserwujemy zmianę w postrzeganiu roli psów w naszym społeczeństwie. Początkowo pełniące rolę zwierząt użytkowych, służących potrzebom swoich właścicieli, coraz częściej traktowane są przez swoich przewodników jak dzieci. Zjawisko personifikacji psa, któremu niejednokrotnie przypisuje się pragnienia i motywacje typowo ludzkie, nie pozostawiło obojętnym branżę zoologiczną, której rynek nie tylko od lat wykazuje tendencję wzrostową, ale również staje się przestrzenią otwartą na nowe produkty i usługi mające na celu jeszcze większe „uczłowieczenie” czworonoga. Niniejszy artykuł stanowi próbę odpowiedzi na pytanie, jaki obraz psa wyłania się z narracji marketingowej marek działających w branży zoologicznej oraz dogparentingowych oraz czy i do jakiego stopnia uwidacznia się w niej trend uczłowieczania psa obecny w społeczeństwie. W tym celu analizie poddano opisy zachęcające opiekunów do organizowania przyjęć urodzinowych dla czworonogów - wydarzeń pierwotnie dedykowanych jedynie ludziom. Autorka wyjaśnia także, czym jest mikrotrend petparentingu oraz jego wpływ na komunikację branży zoologicznej.
Strach w strategii komunikacji Zjednoczonej Prawicy. Analiza komunikatów zamieszczonych w serwisie X podczas kampanii wyborczej w 2023 roku
W artykule poddano analizie mechanizmy strategii zarządzania strachem w kampanii wyborczej Zjednoczonej Prawicy w 2023 roku. Głównym celem badania było określenie, jakie tematy i narracje polityczne wykorzystywano do wzbudzania lęku i niepewności wśród wyborców. Analiza została przeprowadzona na podstawie materiałów zamieszczonych w serwisie X (dawniej Twitter) na oficjalnych kontach Prawa i Sprawiedliwości (PiS), Suwerennej Polski (SP) oraz ich liderów (Mateusza Morawieckiego i Zbigniewa Ziobry). Za punkt wyjścia przyjęto poziomy funkcjonowania strachu zaproponowane przez Marthę Nussbaum: lęk przed niepewnością ekonomiczną, demonizacja przeciwników politycznych oraz wzbudzanie poczucia zagrożenia zewnętrznego. Wyniki pokazują, że kluczowymi tematami wykorzystywanymi do wzbudzania strachu były Donald Tusk i Platforma Obywatelska, bezpieczeństwo socjalne i narodowe, imigracja oraz stosunki z Unią Europejską.
Sytuacja komunikacyjna obrad Sejmu X kadencji a zachowania niewerbalne posłów
Głównym celem artykułu było opisanie wybranych niewerbalnych zachowań komunikacyjnych posłów Sejmu X kadencji w określonej sytuacji komunikacyjnej. Problem badawczy koncentruje się wokół pytania, jakie są wyznaczniki sytuacji komunikacyjnej obrad parlamentarnych i jak wpływa ona na komunikację niewerbalną ich uczestników. Podstawowa metoda wykorzystana w badaniach to zintegrowana analiza komunikacyjna. Materiał źródłowy stanowią nagrania posiedzeń Sejmu X kadencji z okresu 13.11.2023-06.03.2024 r. W artykule wykazano, że obrady Sejmu X kadencji stanowią przykład komunikacyjnej sytuacji rytualnej w odmianie świeckiej. Taka sytuacja wymaga przestrzegania ściśle określonych zasad, dotyczących m.in. takich elementów jak strój, gesty (np. uderzenie laską marszałkowską, podniesiona dłoń przy ślubowaniu), postawa ciała. Analiza nagrań z kilku posiedzeń Sejmu pokazuje, że posłowie pod wieloma względami dostosowują swoje zachowania niewerbalne do wymogów rytualnej sytuacji komunikacyjnej, ale także w pewnych przypadkach je modyfikują czy wręcz naruszają.
Charakterystyka internetowego ekosystemu polskiej skrajnej prawicy
Artykuł koncentruje się na charakterystyce polskiego skrajnie prawicowego ekosystemu online. Badania przeprowadzono z wykorzystaniem metody analizy sieci społecznej, skupiając się na 637 stronach internetowych, które składają się na rdzeń (302 strony) i środowisko ekosystemu (335 stron). Kluczowe pytania badawcze obejmują identyfikację centralnych i peryferyjnych węzłów w ekosystemie, funkcje tych węzłów, identyfikację liderów opinii, brokerów informacji i łączników między różnymi środowiskami, rolę różnych typów stron oraz powiązania skrajnie prawicowych serwisów z innymi stronami środowiskowymi. Wyniki wskazują, że skrajnie prawicowy ekosystem online cechuje się scentralizowaną, segmentową strukturą, charakteryzującą się gęstszymi połączeniami w obrębie kilku subsieci i mniejszą gęstością połączeń między subsieciami. Ważną rolę w dystrybucji nacjonalistycznej ideologii odgrywają media nacjonalistyczne, podczas gdy strony organizacji pozostają słabo połączone. Ponadto, otoczenie ekosystemu jest zdominowane przez strony ultrakatolickie, konserwatywne, media alternatywne, które dzielą pewne założenia i wartości ze skrajną prawicą oraz serwisy propagujące teorie spiskowe.
Jak zostać ludzkim jednorożcem w erze algorytmów? (Aleksandra Przegalińska, Tamilla Triantoro, Przenikanie umysłów: potencjał twórczy współpracy z AI, AIBooks by CampusAI, Warszawa, 2024, ss. 201, ISBN: 978-83-68246-00-1)
Recenzja książki Aleksandry Przegalińskiej i Tamilli Triantoro pt. Przenikanie umysłów: potencjał twórczy współpracy z AI, wydanej przez AIBooks by CampusAI w Warszawie w 2024 r.
Magdalena Cyrklaff-Gorczyca, Komunikacja interpersonalna i psychologiczne aspekty pracy z ludźmi: od instytucji kultury do biznesu, wyd. I, Wydawnictwo Naukowe i Edukacyjne Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich, Warszawa 2023
Komunikacja międzyludzka jest niezbędnym elementem zdrowego funkcjonowania w społeczeństwie. Jej istotą jest przekazywanie informacji, dlatego potrzebuje ona wysiłku zarówno ze strony nadawcy, jak i odbiorcy, którzy będą próbowali dojść do porozumienia. Zgłębianie istoty komunikacji interpersonalnej jest istotne dla zdrowego funkcjonowania w życiu osobistym i zawodowym. Dodatkowo stanowi źródło rozwoju cywilizacyjnego, gdyż bez skutecznej komunikacji niemożliwe byłoby tworzenie społeczeństwa opartego na wspólnych wartościach, celach i wiedzy. Jak to się jednak dzieje, że w pewnych kręgach czy sytuacjach ludzie nie potrafią się w zdrowy sposób porozumieć? Odpowiedź na to pytanie można znaleźć w książce dr Magdaleny Cyrklaff-Gorczycy pt.: „Komunikacja interpersonalna i psychologiczne aspekty pracy z ludźmi: od instytucji kultury do biznesu”, wydanej w 2023 r. przez Wydawnictwo Naukowe i Edukacyjne Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich.
Książka w Toruniu i torunianie o książce (Toruński świat książki: miejsca i ludzie, pomniki i dzieła, redakcja naukowa Katarzyna Kluczwajd, Michał Pszczółkowski, Toruń: Stowarzyszenie Historyków Sztuki, 2024, ss. 234)
Pozycja Toruński świat książki… zawiera siedem tekstów, w których autorzy zaprezentowali swoje ustalenia związane z różnorodnymi aspektami funkcjonowania książki w Toruniu od pomników, przez budynek biblioteki uniwersyteckiej po drukarnie, które przyczyniły się do rozwoju literatury w regionie. Zbiór ten jest rezultatem konferencji „Zabytki Toruńskie Młodszego Pokolenia”, a wśród autorów znajdują się zarówno przedstawiciele środowiska naukowego, jak i badacze historii regionu czy aktywiści społeczni.
Polska literatura i jej czytelnicy na dawnym Śląsku (Karol Głombiowski, Literatura polska w obiegu społecznym na Śląsku od XVI do XVIII wieku, t. 1–2, przygotowała do druku Zofia Głombiowska, Kraków1: Collegium Columbinum, 2021, t. 1: Literatura polska w języku łacińskim i w językach obcych, ss. 481, t. 2: Literatura w języku polskim, ss. 201, [36], ISBN 978-7624-111-1 [t. I–II])
Recenzja monografii: Karol Głombiowski, Literatura polska w obiegu społecznym na Śląsku od XVI do XVIII wieku, t. 1–2, przygotowała do druku Zofia Głombiowska, Kraków1: Collegium Columbinum, 2021, t. 1: Literatura polska w języku łacińskim i w językach obcych, ss. 481, t. 2: Literatura w języku polskim, ss. 201, [36], ISBN 978-7624-111-1 [t. I–II]
Humanistyka współczesna, red. Bogusława Bodzioch-Bryła, seria Słowniki społeczne, red. W. Pasierbek, B. Szlachta, t. 11, Kraków: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Ignatianum w Krakowie 2023, ss. 390, ISBN 978-83-7614-582-2
Humanistyka współczesna to już jedenasty tom Słowników społecznych, redagowanych przez Wita Pasierbka i Bogdana Szlachtę. Inicjatywa ta jest kontynuacją i rozwinięciem Słownika społecznego, wydanego przez Bogdana Szlachtę w 2004 r. Nowe słowniki są w sumie obszerniejsze, niezwykle starannie wydane i wydrukowane, są też – co niezwykle istotne – wszystkie w wolnym dostępie.
Jak przekuć kryzys w rozwój? Refleksje nad książką Advances in Information Architecture (Advances in information architecture: the academics. Practitioners Roundtable 2014–2019, edited by Andrea Resmini, Sarah A. Rice, and Bernadette Irizarry, Cham, Switzerland: Springer, 2021, ss. 304)
W świecie dynamicznie rozwijających się technologii i rosnącej ilości danych, architektura informacji (Arch.inf.) wydaje się tematem o kluczowym znaczeniu. Mimo to, w ostatnich latach na rynku wydawniczym brakowało nowych publikacji poświęconych tej dziedzinie. Tym bardziej warto zwrócić uwagę na wyjątkową monografię, która ukazała się w 2021 r. nakładem wydawnictwa Springer, pt. Advances in Information Architecture (Postępy w architekturze informacji), zredagowaną przez Andreę Resminiego, Sarah A. Rice oraz Bernadette Irizarry.