AUPC Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia
type: channel
description: Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia (ISSN 2081-1861, eISSN 2300-3057) jest recenzowanym czasopismem naukowym, które ukazuje się w cyklu rocznym. Na jego łamach publikowane są oryginalne wyniki badań z zakresu szeroko pojętych nauk o komunikacji społecznej i mediach. W kręgu zainteresowań redakcji pozostają przede wszystkim pola i problemy badawcze dawnej bibliologii i informatologii, w szczególności: zagadnienia nauki o informacji, architektura informacji (studia teoretyczne i projektowe), kultura książki, historia prasy oraz tematyka kontekstów, w jakich funkcjonuje prasa i książka (w tym życie literackie). Nasze czasopismo jest także otwarte dla medioznawców. Zgodnie z polską tradycją przyjmujemy interdyscyplinarny pogląd na istotę mediów, stąd zapraszamy na nasze łamy także uczonych badających komunikowanie masowe z wielu perspektyw (m.in. kulturowej, społecznej, politycznej, prawnej, ekonomicznej, technologicznej i organizacyjnym) oraz badaczy teorii i historii mediów.
publisher: Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie
language: pl-PL
publication name: AUPC Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia
issn: 2081-1861
items: Spis treści
items: Odbitki litograficzne skryptów autorstwa profesorów Politechniki Lwowskiej w zbiorach Biblioteki Politechniki Krakowskiej
items: Identyfikacja wizualna w Polsce w opiniach projektantów drugiej połowy XX w. i początku XXI w.
items: Inteligentne metadane dla polskich instytucji kultury. Analiza zagranicznej literatury przedmiotu
items: „Przyszłość książki” jako problem badawczy w jakościowej analizie treści
items: Karola Głombiowskiego idea książki w procesie komunikacji społecznej
items: Czytelnie dla kobiet w Warszawie pod koniec XIX w. we wspomnieniach i w świetle materiałów prasowych
items: Dziwne losy Peig Sayers – powstanie, zawartość, pierwsze wydanie i ponowne odkrycie najsłynniejszej (auto)biografii w języku irlandzkim
items: Krakowska „Prawda” (1885/61921) – pismo poświęcone sprawom religijnym, narodowym, politycznym, gospodarskim i rozrywce
items: „Źródło, z którego by tryskała wiedza rzeczy narodowych”. Z dziejów działalności nakładczej Wiktora hr. Baworowskiego
items: (Nie)obecne? Rola kobiet w świecie książki i bibliotek w Polsce w okresie międzywojennym
items: „Bunt” gen. Lucjana Żeligowskiego w prasie polskiej w październiku 1920 r.
items: Działalność kół szkolnych Ligi Morskiej i Kolonialnej w Drugiej Rzeczypospolitej
items: Maria Grzegorzewska (1887–1967) – pionierka kształcenia specjalnego w Polsce. Osiągnięcia naukowe i organizacyjne
items: „Polska Ludowa potrzebuje fachowców”. Rekomendacje zawodowe na łamach czasopisma „Przyjaciółka” (1948–1951): treści informacyjne i propagandowe
items: Sieć detaliczna „Domu Książki” w pierwszych latach jego funkcjonowania (1950–1953)
items: Twórczość Wandy Chotomskiej i Mirona Białoszewskiego w tygodniku „Świerszczyk-Iskierki” (1953–1954)
items: Biblioteki na Dolnym Śląsku, ich organizowanie i aktywność w latach 1945-1956 w świetle zasobów Kolekcji Śląsko-Łużyckiej Biblioteki Uniwersytetu Wrocławskiego
items: Kolekcja starych druków przechowywanych w bibliotece OO. Oblatów w Kodniu. Przyczynek do dziejów księgozbiorów rozproszonych
items: Forma wydawnicza dzieł Howarda Philllipsa Lovecrafta a przemiany rynku horroru literackiego w Polsce
items: Rodzina Addamsów jako przykład opowieści transmedialnej
items: Z warsztatu edytora tekstów dziewiętnastowiecznych. Problemy i dylematy wydawcy poematów Tomasza Augusta Olizarowskiego
items: Z zagadnień struktury genologicznej listu. Rekonesans badawczy
items: Otwarta nauka na stronach WWW bibliotek uczelni technicznych w Polsce. Wstęp do badań
items: Zarządzanie serwisami społecznościowymi przez biblioteki w świetle badań własnych
items: Polscy bibliotekarze wobec zaspokajania potrzeb informacyjnych społeczności LGBTQ+
items: Koncepcje licencjonowanego dostępu do dziennikarskiej profesji w wybranych systemach medialnych
items: Wykorzystanie mediów społecznościowych jako narzędzi wspomagających promocję oferty programowej na przykładzie Telewizji Polsat
items: Tożsamość kulturowa studentów a media społecznościowe – badania pilotażowe
items: Wieloaspektowość fake newsów w kontekście komentarzy na temat fejkowego newsa
items: Trendy publikacyjne w badaniach nad nauką obywatelską – perspektywa nauk społecznych
items: Relacje i wzajemne oddziaływanie miedzy architekturą informacji i projektowaniem UX a sztuczną inteligencją. Analiza bibliometryczna
items: Ocena kreatorów WWW wspieranych przez sztuczną inteligencję: perspektywa użytkowników niewykwalifikowanych
items: Projektowanie efektywnego środowiska e-learningowego - perspektywa motywacyjna
items: Maszynowe projektowanie statystycznych renderingów, czyli kultura wizualna w służbie sztucznej inteligencji
items: Generatywna sztuczna inteligencja w edukacji akademickiej - przegląd zastosowań i wyzwań
items: Ameryka – jak się patrzy. Autoetnograficzne studium komunikacji wizualnej
items: Mapy turystyczne Państwowego Przedsiębiorstwa Wydawnictw Kartograficznych jako synteza danych i projektowania graficznego w czasach PRL-u
items: Czy to jest inteligentne? Sztuczna inteligencja w grach wideo
items: Zastosowanie sztucznej inteligencji w automatycznym projektowaniu systemów etykietowania: analiza wyników eksperymentu
items: Wizualizacja danych w humanistyce – kilka uwag o odpowiedzialności twórców
items: Małe dziecko i jego rodzic we współczesnym świecie – cyfrowi tubylcy czy dezerterzy z posttypograficznego świata?
items: Metaverse marketing. Innowacyjność w działaniach employer brandingowych oraz PR na przykładzie kampanii Walka o Koszyki: rekrutacja przez gaming firmy Erbud i agencji Gameset
items: Informacja i promocja Teatru Bagatela im. T. Boya – Żeleńskiego w Krakowie w odbiorze widzów (raport z badań)
items: „Psy uwielbiają prezenty” – Wizerunek psa w narracji marketingowej wybranych marek branży zoologicznej i dogparentingowych w kontekście organizacji przyjęć urodzinowych dla zwierząt.
items: Strach w strategii komunikacji Zjednoczonej Prawicy. Analiza komunikatów zamieszczonych w serwisie X podczas kampanii wyborczej w 2023 roku
items: Sytuacja komunikacyjna obrad Sejmu X kadencji a zachowania niewerbalne posłów
items: Charakterystyka internetowego ekosystemu polskiej skrajnej prawicy
items: https://sbsp.uken.krakow.pl/article/view/11583
items: https://sbsp.uken.krakow.pl/article/view/11514
items: https://sbsp.uken.krakow.pl/article/view/11483
items: https://sbsp.uken.krakow.pl/article/view/11738
items: https://sbsp.uken.krakow.pl/article/view/11885
items: https://sbsp.uken.krakow.pl/article/view/11886

Spis treści
type: item
rights: Prawa autorskie (c) 2025 AUPC Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-03-03
publication date: 2025-03-03
volume: 22
starting page: 869
ending page: 874

Odbitki litograficzne skryptów autorstwa profesorów Politechniki Lwowskiej w zbiorach Biblioteki Politechniki Krakowskiej
type: item
description: Z chwilą kiedy systematycznie zwiększała się ilość studentów na lwowskiej uczelni technicznej, Politechnice Lwowskiej wzrosło zapotrzebowanie na materiały dydaktyczne. Zanim pojawiły się podręczniki autorstwa profesorów uczelni, sami studenci wyszli z inicjatywą drukowania wykładów. Dołączyli do nich profesorowie i wspólnymi siłami zaczęli wydawać litografowane odbitki wykładów w formie skryptów. W artykule podjęta jest próba charakterystyki skryptów wydanych w formie odbitek które znajdują się w zbiorach Biblioteki Politechniki Krakowskiej. Na podstawie kilkudziesięciu egzemplarzy wskazano osoby odpowiedzialne za redakcję tekstów i rysunków oraz ich udział w procesie wydawniczym. Bardzo duży udział w rynku wydawniczym na Politechnice Lwowskiej miała organizacja studencka - Bratnia Pomoc, która przez blisko 20 lat wypełniała lukę zanim na rynku pojawiły się podręczniki akademickie.
creator: Anna Strojna-Krzystanek
rights: Prawa autorskie (c) 2025 AUPC Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-03-03
publication date: 2025-03-03
volume: 22
starting page: 784
ending page: 800
doi: 10.24917/20811861.22.45

Identyfikacja wizualna w Polsce w opiniach projektantów drugiej połowy XX w. i początku XXI w.
type: item
description: W tekście zebrano wypowiedzi wybitnych, polskich projektantów zajmujących się identyfikacją wizualną (Jan Hollender, Roman Duszek, Jarosław Jasiński, Andrzej-Ludwik Włoszczyński, Elżbieta Magner) i reprezentujących różne pokolenia twórców komunikacji wizualnej. Pozwalają one uzupełnić wiedzę źródłową na temat kształtowania się podstaw polskiej identyfikacji wizualnej oraz dokumentują kulisy ich pracy, co wskazuje na ewolucję perspektyw projektowania starszego i młodszego pokolenia grafików oraz wpływ na ten proces określonych warunków społeczno-politycznych w Polsce.
creator: Tomasz Sadowski
rights: Prawa autorskie (c) 2025 AUPC Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-03-03
publication date: 2025-03-03
volume: 22
starting page: 801
ending page: 810
doi: 10.24917/20811861.22.46

Inteligentne metadane dla polskich instytucji kultury. Analiza zagranicznej literatury przedmiotu
type: item
description: W artykule przedstawiono wyniki analizy literatury przedmiotu nt inteligentnych metadanych rejestrowanej w wybranych bazach danych (LISTA, Scopus, Web of Science). W ramach dyskusji terminologicznej zdefiniowano termin „smart metadata” oraz wyjaśniono przyjętą metodologię badań literaturowych. Przedstawiono wyniki badań ilościowych i jakościowych oraz wnioski wynikające z analizy literatury przedmiotu. Zwrócono szczególną uwagę na rolę inteligentnych metadanych w sztucznej inteligencji oraz praktyczne zastosowania inteligentnych metadanych w archiwach, bibliotekach i muzeach (ALM). W zakończeniu wskazano luki badawcze w badaniach nad inteligentnymi metadanymi używanymi w polskich instytucjach kultury.
creator: Jolanta Szulc
rights: Prawa autorskie (c) 2025 AUPC Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-03-03
publication date: 2025-03-03
volume: 22
starting page: 811
ending page: 826
doi: 10.24917/20811861.22.47

„Przyszłość książki” jako problem badawczy w jakościowej analizie treści
type: item
description: Celem przeprowadzonego badania była charakterystyka dyskursu o przyszłości książki, w którym uczestniczyli przedstawiciele różnych dyscyplin i profesjonaliści związani z rynkiem książki oraz bibliotekami. W wyniku dokonanych analiz wyodrębniono podstawowe kategorie problemów występujących w wypowiedziach na temat dalszych losów książki. Wśród nich znalazły się odniesienia do charakteru i znaczenia samego dyskursu, prognoz przyszłości książki i czynników (zarówno wewnętrznych, jak i zewnętrznych) mogących o niej zadecydować oraz wpływu mediów cyfrowych na dalsze istnienie lub zanikanie konwencjonalnych publikacji książkowych. W badaniu zastosowano jakościową analizę treści artykułów wyselekcjonowanych z wykorzystaniem wyszukiwarki naukowej EBSCO EDS i opublikowanych w latach 1990-2023. W prezentacji wyników wskazano na rangę dyskursu dla wiedzy o książce. Wyodrębniono określone czynniki związane z strukturą i systemem książki, które wskazywane były jako istotne dla jej przyszłości oraz determinanty środowiskowe odnoszące się do ogólnej sytuacji ekonomicznej i obowiązujących regulacji prawnych. Podkreślono znaczenie istnienia czytelnika realizującego określony model praktyk komunikacyjnych. Scharakteryzowano różne formy relacji, jakie zachodzą, czy też mogłyby zachodzić w przyszłości, między książką a nowymi mediami.
creator: Małgorzata Góralska
rights: Prawa autorskie (c) 2025 AUPC Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-03-03
publication date: 2025-03-03
volume: 22
starting page: 3
ending page: 24
doi: 10.24917/20811861.22.1

Karola Głombiowskiego idea książki w procesie komunikacji społecznej
type: item
description: Kształtowanie się paradygmatu dyscypliny nauka o książce oraz przynależnych do niej pól badawczych w Polsce posiadało swoją specyfikę, uzależnioną tak od wpływów koncepcji formułowanych na świecie, jak i sytuacji nauki polskiej. W latach 50-80. szczególną dynamikę zawdzięczała wrocławskiej/polskiej szkole bibliologicznej. Twórcą prezentowanej przez nią koncepcji teoretycznej był Karol Głombiowski – filolog, historyk książki, teoretyk i pragmatyk książki. Stworzona przez niego koncepcja badań uwzględniająca aspekty filozoficzne, filologiczne, historyczne, antropologiczne, socjologiczne została zaprezentowana w 1980 r., obecnie – w obliczu usytuowania wieloaspektowych badań „książki” w dyscyplinie nauki o komunikacji społecznej i mediach – warto powrócić do koncepcji Głombiowskiego jako próby wskazania inter- i multidyscyplinarnego pojmowania zasadniczego przedmiotu dociekań „badaczy książki”.
creator: Iwona Pietrzkiewicz
rights: Prawa autorskie (c) 2025 AUPC Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-03-03
publication date: 2025-03-03
volume: 22
starting page: 25
ending page: 40
doi: 10.24917/20811861.22.2

Czytelnie dla kobiet w Warszawie pod koniec XIX w. we wspomnieniach i w świetle materiałów prasowych
type: item
description: W artykule przedstawiono wyniki badań wypożyczalni i czytelni dla kobiet w Warszawie w trzech ostatnich dekadach XIXw. Badania polegały na analizie materiałów wspomnieniowych oraz ich porównaniu z tekstami pochodzącymi z prasy warszawskiej w badanym okresie. Celem badania była weryfikacja i uzupełnienie dotychczasowej wiedzy. Analizie poddano jedno z głównych źródeł na temat warszawskich czytelni dla kobiet w badanym okresie, jakim są publikacje Dionizji Wawrzykowskiej-Wierciochowej. Badanie potwierdziło wiele informacji zawartych w publikacjach Wawrzykowskiej-Wierciochowej, jak też to, że w tworzenie wypożyczalni i czytelni dla kobiet, angażowały się działaczki warszawskiego ruchu samokształceniowego, ruchu oświaty ludowej oraz ruchu emancypacji kobiet. Analiza ogłoszeń i tekstów prasowych, a także katalogów drukowanych pozwoliła na weryfikację i uzupełnienie informacji faktograficznych odnośnie, nazw czytelni dat ich założenia, lokalizacji, warunków korzystania i ogólnego charakteru zbiorów. Wynikiem badania było również wskazanie możliwości dalszych badań tego zjawiska z wykorzystaniem perspektywy pamięci zbiorowej.
creator: Teresa Święćkowska
rights: Prawa autorskie (c) 2025 AUPC Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-03-03
publication date: 2025-03-03
volume: 22
starting page: 41
ending page: 55
doi: 10.24917/20811861.22.3

Dziwne losy Peig Sayers – powstanie, zawartość, pierwsze wydanie i ponowne odkrycie najsłynniejszej (auto)biografii w języku irlandzkim
type: item
description: Peig .i. A scéal féin [Peig. Jej własna historia] to powieść relacjonująca życie irlandzkojęzycznej gawędziarki Peig Sayers (1873–1958). Choć wzrastała ona w rodzinie irlandzkojęzycznej, kształciła się w szkole, w której używano wyłącznie angielskiego i nigdy nie posiadła umiejętności pisania i czytania w rodzimym języku. Po zaaranżowanym małżeństwie z mieszkańcem zachodnioirlandzkiej wyspy Wielka Blasket, spędziła na niej większość dorosłego życia, podobnego do losu innych kobiet z wiejskich terenów zachodniej Irlandii. Sayers wyróżniał dar snucia ludowych opowieści, którymi zainteresowano się na fali odrodzenia kultury irlandzkiej, towarzyszącego walce Irlandczyków o niepodległość. Pod wpływem aktywistki ruchu na rzecz odnowy języka irlandzkiego Máire Ní Chinnéide Sayers podyktowała swoje wspomnienia synowi Mícheálowi Ó Guithín. Ich ukazaniu się drukiem sprzyjały warunki polityczne – konstruowanie tożsamości nowego państwa. Artykuł przybliża okoliczności powstania Peig .i. A scéal féin (1936), jego autorkę, zawartość, wykorzystanie w edukacji, a także niektóre nowe interpretacje.
creator: Anna Cisło
rights: Prawa autorskie (c) 2025 AUPC Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-03-03
publication date: 2025-03-03
volume: 22
starting page: 56
ending page: 71
doi: 10.24917/20811861.22.4

Krakowska „Prawda” (1885/61921) – pismo poświęcone sprawom religijnym, narodowym, politycznym, gospodarskim i rozrywce
type: item
description: Artykuł poświęcony jest krakowskiemu pismu, o charakterze religijnym adresowanym do ludu - „Prawda”, o podtytule: Pismo poświęcone sprawom religijnym, narodowym, politycznym, gospodarskim i rozrywce. Czasopismo ukazywało się w latach1885/6 do 1921 roku i było redagowane przez duchowieństwo. Stawiało sobie za cel oświatę społeczeństwa wiejskiego zgodnie z zasadami wiary katolickiej. Zawierało artykuły o tematyce religijnej, społecznej, politycznej, powiastki i wiersze. W celu prezentacji pisma wykorzystano metodę analizy treści. Badania objęły numery periodyku z lat 1895/6-1921, dostępne w zdigitalizowanej postaci w Jagiellońskiej Bibliotece Cyfrowej. Ich wynikiem jest prezentacja szaty graficznej, struktury wewnętrznej i głównych wątków tematycznych.
creator: Sabina Kwiecień
rights: Prawa autorskie (c) 2025 AUPC Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-03-03
publication date: 2025-03-03
volume: 22
starting page: 72
ending page: 90
doi: 10.24917/20811861.22.5

„Źródło, z którego by tryskała wiedza rzeczy narodowych”. Z dziejów działalności nakładczej Wiktora hr. Baworowskiego
type: item
description: Galicja w połowie XIX wieku doświadczyła wzrostu znaczenia mecenatu magnatów i bogatej szlachty, którzy zakładali biblioteki i finansowali koszty druku, zachęcając autorów do publikowania lub pracy jako tłumacze. Podobnie patriotyczna była działalność hrabiego Wiktora Baworowskiego. Realizował ją w dwóch kierunkach: po pierwsze, tłumaczenia, a po drugie, kolekcjonowanie, którego codzienną podstawą było głębokie zainteresowanie językiem polskim, literaturą i kulturą. Jego działalność wydawnicza była związana z pracą translatorską, której celem było udostępnienie szerszej publiczności literatury światowej i jego własnych zbiorów. W 1855 roku opublikował swoje tłumaczenie Oberona autorstwa Christopha Martina Wielanda. Następnie wydał dwa dzieła ze swoich zbiorów, pod redakcją Aleksandra Batowskiego: druk Manchester al Mondo Contemplatio mortis i immortalitatis (Rozmyślania o śmierci i nieśmiertelności) Henry'ego Montagu (Lwów 1855) oraz rękopis pracy Stanisława Żurkowskiego Żywot Tomasza Zamojskiego (Lwów 1860).
creator: Jolanta Gwioździk
rights: Prawa autorskie (c) 2025 AUPC Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-03-03
publication date: 2025-03-03
volume: 22
starting page: 91
ending page: 110
doi: 10.24917/20811861.22.6

(Nie)obecne? Rola kobiet w świecie książki i bibliotek w Polsce w okresie międzywojennym
type: item
description: Artykuł stanowi próbę zbadania, jakie role pełniły kobiety w świecie książki i bibliotek w dwudziestoleciu międzywojennym w Polsce. Kwestia, na ile to kobiety tworzyły zręby nowoczesnego bibliotekarstwa wydaje się warta uwagi. Poszukiwano odpowiedzi na kilka pytań: czy kobiety były zaangażowane w rozwój prasy naukowej i fachowej? Czy były czynnymi członkiniami Związku Bibliotekarzy Polskiej? Czy były obecne na arenie międzynarodowej? Poszukiwały teoretycznych ram nauki o książce, czy jedynie relacjonowały doświadczenia z pracy bibliotekarskiej? Tekst ma stanowić przyczynek do pogłębionych badań, które warto podjąć w przyszłości.
creator: Agnieszka Łuszpak
rights: Prawa autorskie (c) 2025 AUPC Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-03-03
publication date: 2025-03-03
volume: 22
starting page: 111
ending page: 126
doi: 10.24917/20811861.22.7

„Bunt” gen. Lucjana Żeligowskiego w prasie polskiej w październiku 1920 r.
type: item
description: Celem artykułu jest analiza sposobu przedstawiania „buntu” gen. Żeligowskiego w październiku 1920 r. przez wybrane polskie periodyki, z uwzględnieniem kontekstu politycznego i międzynarodowego oraz strategii informacyjnych redakcji. Przeprowadzono przegląd wydań prasy polskiej reprezentującej różne nurty polityczne, analizując sposób opisywania wydarzeń, dobór terminologii oraz reakcje na działania Ligi Narodów i opinii międzynarodowej. Prasa polska powszechnie popierała zajęcie Wilna przez Żeligowskiego, choć różniła się w ocenie jego „samodzielności” i charakteru „buntu”. Podkreślano patriotyczny wymiar działań, ale także krytykowano niesubordynację wojskową. Wątki międzynarodowe obejmowały m.in. reakcje Ligi Narodów i dyplomacji zachodniej. Zauważono zbieżność postawy wobec „buntu” Żeligowskiego mimo różnic politycznych. W pierwszym, gorącym okresie trzech tygodni po zajęciu Wilna, w prasie polskiej skupiano się na kilku wątkach, które przedstawiono w artykule.
creator: Paweł Nowakowski
rights: Prawa autorskie (c) 2025 AUPC Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-03-03
publication date: 2025-03-03
volume: 22
starting page: 127
ending page: 139
doi: 10.24917/20811861.22.8

Działalność kół szkolnych Ligi Morskiej i Kolonialnej w Drugiej Rzeczypospolitej
type: item
description: Artykuł podejmuje problematykę działalności kół szkolnych Ligi Morskiej i Kolonialnej w okresie Drugiej Rzeczypospolitej. Organizacja ta powstała w październiku 1930 roku i była kontynuacją istniejącej od 1924 roku Ligi Morskiej i Rzecznej. Jednym z głównych założeń programowych Ligi było budzenie świadomości morskiej społeczeństwa polskiego, przywiązania do morza, zrozumienia jego znaczenia w wymiarze politycznym, społecznym, gospodarczym i ekonomicznym. Liga głosiła także swój własny program rozwoju kraju poprzez uzyskanie przez Polskę dostępu do kolonii. Koła szkolne były emanacją ideałów Ligi Morskiej i Kolonialnej na terenie szkół wszytkach typów. Wdrażały one założenia wychowania morskiego i wodnego, które wynikały z ideologii głoszonej przez działaczy Ligii. Akcja tworzenia kół szkolnych okazała się dużym sukcesem. W 1938 roku istniało w kraju 1823 zarejestrowane koła , a ich członkowie, uczniowie szkół powszechnych i średnich stanowili 35% ogółu członków Ligi Morskiej i Kolonialnej. Na gruncie szkolnym koła realizowały szereg form działalności. Należały do nich m.in: akcje odczytowe, wygłaszanie referatów; organizacja uroczystości związanych z morzem i ideą kolonialną w postaci akademii, spektaklów, poranków, wieczornic; tworzenie kolekcji ikonografii zbiorów o tematyce morskiej i organizowane wystaw okolicznościowych; zakładanie i prowadzenie biblioteczek morskich; rozwijanie modelarstwa okrętowego; czytelnictwo prasy morskiej; redagowanie własnych wydawnictw; przygotowanie gazetek ściennych; prowadzenie korespondencji z młodzieżą polską na emigracji, a także z innych kół szkolnych Ligi w Polsce; organizacja i uczestnictwo w wycieczkach nad morze, do Gdyni, Gdańska i po Pomorzu; uczestnictwo w obozach, kursach i szkoleniach z zakresu pływania, żeglarstwa, kajakarstwa i innych sportów wodnych; prowadzenie zbiórek na Fundusz Obrony Morskiej oraz akcji propagującej tą inicjatywę. W okresie międzywojennym działalność kół szkolnych Ligi Morskiej i Kolonialnej pr…
creator: Paweł Juśko
rights: Prawa autorskie (c) 2025 AUPC Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-03-03
publication date: 2025-03-03
volume: 22
starting page: 140
ending page: 181
doi: 10.24917/20811861.22.9

Maria Grzegorzewska (1887–1967) – pionierka kształcenia specjalnego w Polsce. Osiągnięcia naukowe i organizacyjne
type: item
description: Tekst ma na celu przedstawienie działalności naukowej (piśmiennnictwo naukowe) i organizacyjnej Marii Grzegorzewskiej uważanej za twórczynię pedagogiki specjalnej w Polsce. Rozważania opierają się na metodzie analizy dokumentow (treści.) W artykule uwzględniono źródła drukowane i niedrukowane oraz eprezentatywne dla omawianej problematyki opracowania naukowe (zwarte, czasopiśmiennicze).
creator: Jacek Kulbaka
rights: Prawa autorskie (c) 2025 AUPC Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-03-03
publication date: 2025-03-03
volume: 22
starting page: 182
ending page: 203
doi: 10.24917/20811861.22.10

„Polska Ludowa potrzebuje fachowców”. Rekomendacje zawodowe na łamach czasopisma „Przyjaciółka” (1948–1951): treści informacyjne i propagandowe
type: item
description: Niniejszy artykuł dotyczy problematyki rekomendacji zawodowych udzielanych na łamach tygodnika „Przyjaciółka” w latach 1948–1951. Analiza treści (jakościowa analiza zawartości) objęła wypowiedzi związane z tematem badawczym, zamieszczone w rubrykach „Uczmy się zawodu” („Uczymy się zawodu”), „Poradnik zawodowy”, „Jaki wybrać zawód” („Jaki wybrać zawód?”, „Jaki zawód wybrać?”), innych stałych rubrykach oraz samoistnych artykułach opublikowanych poza stałymi działami w 198 numerach pisma. Przeprowadzone badania licznych materiałów źródłowych wykazały, że redaktorzy najpopularniejszego w Polsce Ludowej – Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej periodyku kobiecego dużą wagę przywiązywali do kwestii związanych z kształceniem się, uzyskaniem zawodu, wyborem odpowiedniej szkoły –zgodnej z zainteresowaniami osobistymi, szansami szybkiego otrzymania pracy, ale przede wszystkim odpowiadającej zapotrzebowaniu gospodarki narodowej. W przyjętych cezurach czasowych, na łamach „Przyjaciółki”, znalazły się informacje przybliżające szczegółowo kilkadziesiąt zawodów, podano także adresy kilkuset szkół zlokalizowanych w różnych województwach – z warunkami przyjęcia do nich, okresem trwania nauki, uzyskiwanymi tytułami, możliwościami zakwaterowania w internatach oraz pobierania stypendium. Włączając się w obligatoryjne dla całej ówczesnej prasy działania propagandowe preferowano szkoły przemysłowe (zawodowe) różnego typu, ale nie pomijano walorów kształcenia się w zawodach pozaprodukcyjnych.
creator: Ewa Fogelzang-Adler
rights: Prawa autorskie (c) 2025 AUPC Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-03-03
publication date: 2025-03-03
volume: 22
starting page: 204
ending page: 223
doi: 10.24917/20811861.22.11

Sieć detaliczna „Domu Książki” w pierwszych latach jego funkcjonowania (1950–1953)
type: item
description: Artykuł przedstawia trudności związane z ustaleniem wielkości sieci detalicznej „Domu Książki” na początku lat 50. XX w. Instytucja ta – odpowiedzialna za wszystkie formy rozprowadzania książki – powstała w wyniku przejęcia istniejących placówek handlowych spółdzielni wydawniczo-księgarskich i nowo tworzonych wydawnictw państwowych. Pierwsze lata funkcjonowania „Domu Książki” to starania o racjonalne rozmieszczenia terytorialne sieci poprzez likwidację i łączenie istniejących placówek detalicznych lub zakładanie nowych profesjonalnych księgarni. Powoduje to znaczne trudności w ustaleniu stanu liczbowego sieci detalicznej „Domu Książki” w latach 1950–1953, a informacje zawarte w zachowanych materiałach archiwalnych, jak i opracowaniach często są ze sobą sprzeczne. Autorka przedstawia swoje ustalenia i prezentuje, jak zmieniała się liczba placówek detalicznych „Domu Książki” oraz jakie czynniki wpływały na jej wielkość.
creator: Wanda Ciszewska-Pawłowska
rights: Prawa autorskie (c) 2025 AUPC Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-03-03
publication date: 2025-03-03
volume: 22
starting page: 224
ending page: 243
doi: 10.24917/20811861.22.12

Twórczość Wandy Chotomskiej i Mirona Białoszewskiego w tygodniku „Świerszczyk-Iskierki” (1953–1954)
type: item
description: Artykuł dotyczy twórczości pisarskiego duetu, jaki tworzyli Miron Białoszewski i Wanda Chotomska w okresie współpracy z redakcją tygodnika dla dzieci „Świerszczyk-Iskierki”. Ten dorobek, składający się z kilkudziesięciu tekstów zróżnicowanych pod względem gatunkowo tematycznym (w tym socrealistycznych wierszy, czytanek „produkcyjnych” i reportaży), nie został dotychczas uwzględniony w zbiorowym wydaniu dzieł Białoszewskiego ani nie rejestrują go żadne bibliografie poety. Temat socrealistycznych utworów dla dzieci Chotomskiej i Białoszewskiego nie był również dotąd przedmiotem szerszych opracowań historycznoliterackich czy prasoznawczych (nie licząc szkiców Marty Bukowieckiej i Mariusza Zawodniaka). Tymczasem, jak dowodzi autorka artykułu, te zapomniane teksty są nie tylko cennym uzupełnieniem wiedzy dotyczącej wczesnej twórczości Białoszewskiego i Chotomskiej, ale też ważnym świadectwem działalności prasy dla dzieci w warunkach stalinowskiego reżimu. Materiał źródłowy artykułu obejmuje kilkanaście tekstów sygnowanych pseudonimami: „Wanda Miron”, „W. Miron”, inicjałami: „W.M.” oraz autorskich z podpisem „M. Białoszewski”, opublikowanych w numerach tygodnika „Świerszczyk-Iskierki” z lat 1953–1954. Autorka, badając specyfikę funkcjonowania duetu pisarskiego na łamach czasopisma dla dzieci, odwołuje się zarówno do ustaleń bibliologów i prasoznawców (np. M. Rogoż, Z. Sokół, B. Staniów, J. Papuzińska), jak i literaturoznawców (m.in. Z. Jarosiński, M. Zawodniak, B. Olszewska).
creator: Małgorzata Chrobak
rights: Prawa autorskie (c) 2025 AUPC Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-03-03
publication date: 2025-03-03
volume: 22
starting page: 244
ending page: 256
doi: 10.24917/20811861.22.13

Biblioteki na Dolnym Śląsku, ich organizowanie i aktywność w latach 1945-1956 w świetle zasobów Kolekcji Śląsko-Łużyckiej Biblioteki Uniwersytetu Wrocławskiego
type: item
description: Niniejszy tekst jest próbą uzupełnienia wiadomości nt. organizowania oraz aktywności bibliotek uruchamianych na Dolnym Śląsku w l. 1945-1956. Analiza opiera się na badaniach źródeł pochodzących z Kolekcji Śląsko-Łużyckiej BUWr. W zasobie tym są obecne oryginalne druki ulotne i okolicznościowe, jak np. afisze, odezwy, ulotki, apele, zawierające w treści dane nt. dolnośląskich bibliotek, ich uruchamiania, funkcjonowania, upowszechniania informacji o pracy książnic, współpracy z innymi instytucjami lub organizacjami społecznymi. Do realizacji badań wykorzystano metodę bibliograficzną i analizy treści. Uzyskane wyniki potwierdzają fakt, iż organizowane od podstaw na Dolnym Śląsku biblioteki wykorzystywały jako narzędzia komunikacji i informacji określone typy druków ulotnych. Na podstawie danych pochodzących z treści dokumentów można badać aktywność bibliotek, która z różnego rodzaju przyczyn m.in. społeczno-ekonomicznych, ideologicznych, politycznych, była ograniczana i nie mogła osiągnąć pełnego potencjału potrzebnego osiedlającej się na Dolnym Śląsku społeczności. Kolekcja Śląsko-Łużycka przechowywana w BUWr wymaga dalszego przeszukiwania, gdyż odnalezione druki są tylko jej niewielkim fragmentem.
creator: Aneta Firlej-Buzon
rights: Prawa autorskie (c) 2025 AUPC Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-03-03
publication date: 2025-03-03
volume: 22
starting page: 257
ending page: 266
doi: 10.24917/20811861.22.14

Kolekcja starych druków przechowywanych w bibliotece OO. Oblatów w Kodniu. Przyczynek do dziejów księgozbiorów rozproszonych
type: item
description: Stare druki przechowywane w bibliotece OO. Oblatów w Kodniu pochodzą z XVI, XVII i XVIII wieku i są wytworem licznych oficyn zagranicznych i krajowych. Licząca 85 pozycji bibliograficznych kolekcja zawiera dzieła należące wcześniej do księgozbiorów kościelnych (przede wszystkim klasztornych) i do osób prywatnych. Wskazują na to znaki i noty proweniencyjne widniejące na poszczególnych egzemplarzach oraz ślady użytkowania przez rzeczywistych czytelników. Stwarzają one możliwości do częściowego odtworzenia rozproszonych w wyniku różnych okoliczności dziejowych księgozbiorów historycznych. Analiza treściowa poszczególnych grup piśmiennictwa pozwala określić zainteresowania czytelnicze wcześniejszych i bieżących użytkowników kolekcji.
creator: Maria Juda
rights: Prawa autorskie (c) 2025 AUPC Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-03-03
publication date: 2025-03-03
volume: 22
starting page: 267
ending page: 285
doi: 10.24917/20811861.22.15

Forma wydawnicza dzieł Howarda Philllipsa Lovecrafta a przemiany rynku horroru literackiego w Polsce
type: item
description: Celem artykułu jest zbadanie recepcji wydawniczej dzieł Howarda Philllipsa Lovecrafta na polskim rynku wydawniczym. Analiza zmieniającego się na przestrzeni ostatnich czterdziestu lat opracowania edytorskiego książek pisarza pokazuje, jak stopniowo wzrastał jego status. Na początku lat dziewięćdziesiątych Lovecraft był niemal niedostrzegalny na rynku – gubił się pośród wydawanych w tym czasie w ogromnych ilości zachodnich horrorów. Edycje jego powieści raziły swoją amatorskością. Obecnie jest on jednym z symboli literatury grozy, a wydania jego książek wyznaczają trendy w publikowaniu horrorów w Polsce.
creator: Paweł Bernacki
rights: Prawa autorskie (c) 2025 AUPC Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-03-03
publication date: 2025-03-03
volume: 22
starting page: 286
ending page: 301
doi: 10.24917/20811861.22.16

Rodzina Addamsów jako przykład opowieści transmedialnej
type: item
description: Fenomeny popkultury coraz częściej stają się obiektami zainteresowania nauk humanistycznych. Jednym z nich bywają opowieści transmedialne. Tych wieloplatformowych historii, wywodzących się z produktu założycielskiego, których narracja ewoluuje, jest kontynuowana i rozbudowywana przez następnych twórców, jest coraz więcej. Polscy badacze analizowali pod tym kątem m.in. Madagaskar, Grę o tron, Igrzyska śmierci, Opowieści z Narnii oraz Harry’ego Pottera. Celem powyższego artykułu jest udowodnienie czytelnikowi, iż mianem opowieści transmedialnej można nazywać również Rodzinę Addamsów. Autor zestawia warunki transmedialności z kolejnymi odsłonami dzieła o Addamsach, doszukując się ich spełniania. Sygnalizuje zmiany zachodzące w cyklu względem produktu założycielskiego (komiksów Charlesa Addamsa), a także doszukuje się wpływu Rodziny Addamsów na innych twórców. Pokazuje obecność bohaterów uniwersum w codziennym życiu odbiorców. Całość wywodu prowadzi do wniosku, iż Rodzina Addamsów jest również przykładem opowieści transmedialnej.
creator: Kewin Heik
rights: Prawa autorskie (c) 2025 AUPC Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-03-03
publication date: 2025-03-03
volume: 22
starting page: 302
ending page: 310
doi: 10.24917/20811861.22.17

Z warsztatu edytora tekstów dziewiętnastowiecznych. Problemy i dylematy wydawcy poematów Tomasza Augusta Olizarowskiego
type: item
description: Tomasz August Olizarowski to niesłusznie zapominany romantyczny poeta, dramatopisarz, uczestnik powstania listopadowego, konspirator, emigrant, przyjaciel Kamila Cypriana Norwida oraz wydawca francuskojęzycznych dramatów Adama Mickiewicza. Większość jego ogromnego dorobku literackiego – w tym dramaty, aforystyka, liryka, publicystyka, bajki, nawet powieści prozą – pozostaje dotąd w rękopisach. Wokół poety narosło wiele stereotypów, które w dużej mierze są przyczyną takiego stanu rzeczy. Pośród wielu fałszywych opinii funkcjonuje również bardzo krzywdzące przekonanie, że jest to poeta minorum gentium. Uchodzi on za twórcę skrajnie nierównego, który wydaje się kontekstowy względem twórczości Mickiewicza i kręgu emigracji skupionej wokół Hotelu Lamberty. Zwykło się go postrzegać jako autora jednego, może dwóch dzieł w ogóle wartych uwagi. Najnowsza edycja niemal wszystkich jego Poematów z roku 2014 stworzyła niepowtarzalną szansę na przywrócenie jego oryginalnej spuścizny świadomości historycznoliterackiej. Jednocześnie praca nad tym wydaniem ujawniła wiele problemów i dylematów piętrzących się przed edytorem dzieł Olizarowskiego. Niniejszy artykuł jest właśnie próbą ukazania zaledwie wierzchu tej przysłowiowej góry lodowej. Liczne wątpliwości i rozterki związane z ogłoszeniem drukiem dorobku Dydyma wynikają zarówno z różnorodności, jak również z rozproszenia bogatej spuścizny po tym kontrowersyjnym pisarzu. Koncepcja otwartości jego dzieła okazuje się w związku z tym pełna luk, tajemnic i zagadek, stanowiąc nie lada wyzwanie dla edytora – detektywa, naukowca, archiwisty. Takie ambitne zadanie wciąż czeka na wydawcę dramatów, aforyzmów, bajek i publicystyki Olizarowskiego. Szkic ten powstał w nadziei, że być może stanie się on w niedalekiej przyszłości praktycznym drogowskazem dla redaktora wszystkich dzieł zapomnianego poety.
creator: Małgorzata Burzka-Janik
rights: Prawa autorskie (c) 2025 AUPC Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-03-03
publication date: 2025-03-03
volume: 22
starting page: 311
ending page: 329
doi: 10.24917/20811861.22.18

Z zagadnień struktury genologicznej listu. Rekonesans badawczy
type: item
description: Przedmiotem analizy jest list literacki, próba przedstawienia jego struktury genologicznej, a także określenia jego przynależności gatunkowej. Wynika to z założenia autorki, że jest to jeden z najbardziej zróżnicowanych i rozmytych gatunków, zwłaszcza jeśli wziąć pod uwagę jego historię i stan współczesny. Pod jedną nazwą „list” kryją się byty tak odmienne, że bardzo trudno jest wyznaczyć granice tej formy genologicznej. W przedstawionych rozważaniach pojawia się zatem podstawowe pytanie o związek między typologicznym kształtem tekstu a jego przynależnością i gatunkowym ukształtowaniem. Problem gatunków mowy czy odmian języka doczekał się co prawda obszernej literatury i wielu stanowisk metodologicznych, lecz według autorki warto jeszcze raz spojrzeć na to zagadnienie w kontekście współczesnych badań metodologicznych i prób jednoznacznego określenia nazwy gatunku.
creator: Teresa Wilkoń
rights: Prawa autorskie (c) 2025 AUPC Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-03-03
publication date: 2025-03-03
volume: 22
starting page: 330
ending page: 342
doi: 10.24917/20811861.22.19

Otwarta nauka na stronach WWW bibliotek uczelni technicznych w Polsce. Wstęp do badań
type: item
description: W artykule zaprezentowano wyniki analizy informacji dotyczących otwartej nauki i różnych jest aspektów zamieszczonych na stronach internetowych bibliotek wyższych uczelni technicznych w Polsce. W szczególności analizowano obecność takich informacji jak: Open Access, Otwarta Nauka, dane badawcze, Nauka Obywatelska. Celem pracy było określenie czy i w jaki sposób biblioteki sprostały wyzwaniom jakie stawia otwarta nauka, a także które komponenty otwartej nauki stanowią zasób informacyjny stron internetowych.
creator: Renata Frączek
rights: Prawa autorskie (c) 2025 AUPC Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-03-03
publication date: 2025-03-03
volume: 22
starting page: 343
ending page: 358
doi: 10.24917/20811861.22.20

Zarządzanie serwisami społecznościowymi przez biblioteki w świetle badań własnych
type: item
description: W artykule zaprezentowano przegląd literatury na temat administracji serwisów społecznościowych, w szczególności błędów popełnianych przez biblioteki w ich prowadzeniu (metody bibliograficzna i analizy literatury przedmiotu) oraz wyniki badania sondażowego, przeprowadzonego wśród bibliotekarzy różnych typów bibliotek na temat błędów popełnianych przez nich i ich koleżanki i kolegów w ich administracji (sondaż diagnostyczny, metoda statystyczna). Głównymi celami autorek było opracowanie listy zasad, którymi powinni się kierować administratorzy bibliotecznych serwisów oraz wyodrębnienie tych, które przestrzegane są najczęściej i najrzadziej. W badaniu sondażowym postawiono między innymi następujące pytania badawcze: 1/ Jakie serwisy społecznościowe prowadzą biblioteki, które reprezentują respondenci? 2/ Jakie błędy w prowadzeniu serwisów społecznościowych popełniane przez kadrę zarządzającą i administratorów bibliotecznych kont społecznościowych są popełniane najczęściej i najrzadziej? 3/ Jak respondenci oceniają swoje wiedzę i umiejętności w zakresie prowadzenia serwisów społecznościowych? 4/ Jak respondenci oceniają wiedzę i umiejętności administratorów serwisów w swoich bibliotekach? Kwestionariusz ankiety został skierowany do środowiska aktywnych zawodowo bibliotekarzy, pracujących w książnicach różnych typów i uzyskano 124 poprawnie wypełnione kwestionariusze, z których dane stały się podstawą do sformułowania wniosków. Najważniejsze wnioski z badań: Serwisy społecznościowe prowadzone przez biblioteki, które reprezentują respondenci, to najczęściej Facebook i Instagram; poniżej 50%: YouTube, Twitter, Tik Tok. W świetle samooceny bibliotekarzy w zakresie ich wiedzy i umiejętności prowadzenia serwisów społecznościowych najlepiej wypada Facebook, najgorzej: Twitter/X i Tik Tok. Bibliotekarze ocenili również administratorów serwisów w swoich bibliotekach pod względem wiedzy i umiejętności administracji serwisów: niedostateczną ocenę wystawiło około 4% ankietowanych, …
creator: Mariola Antczak
creator: Monika Wachowicz
rights: Prawa autorskie (c) 2025 AUPC Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-03-03
publication date: 2025-03-03
volume: 22
starting page: 359
ending page: 382
doi: 10.24917/20811861.22.21

Polscy bibliotekarze wobec zaspokajania potrzeb informacyjnych społeczności LGBTQ+
type: item
description: Artykuł zawiera omówienie wyników badań dotyczących zaspokajania potrzeb informacyjnych osób ze społeczności LGBTQ+ przez bibliotekarzy w Polsce. Inspiracją do przeprowadzenia obserwacji były badania przeprowadzone w Stanach Zjednoczonych przez John Siegel, Martin Morris and Gregg A. Stevens, opublikowane w styczniu 2020 roku na łamach ‘College & Research Libraries’. Warto podkreślić, iż do tej pory na gruncie polskim, nikt nie zajmował się tą tematyką. Głównym celem badań było sprawdzenie, w jaki sposób bibliotekarze podchodzą do zaspokajania wybranych potrzeb osób ze społeczności LGBTQ+ oraz jaką wiedzą w tym zakresie dysponują. Badania za pomocą kwestionariusza ankietowego pozwoliły na zidentyfikowanie problemów, z którymi na co dzień spotykają się bibliotekarze pracujący w różnych typach bibliotek. Zgodnie z ustaleniami amerykańskich badaczy, przeprowadzono analizę czynnikową dla wybranych pytań. Sprawdzono również, czy istnieje związek między poziomem komfortu respondentów, płcią i miejscem zamieszkania. W toku prowadzonych badań otrzymano 716 odpowiedzi od bibliotekarzy pracujących w różnych typach bibliotek w Polsce, z czego najwięcej kwestionariuszy wypełnili pracownicy bibliotek publicznych (560; 78,2%). Przeprowadzona w odniesieniu do najważniejszych terminów dotyczących społeczności LGBTQ+ analiza czynnikowa potwierdziła znajomość tylko wybranych pojęć. Badania pogłębione zostały przeprowadzone także w odniesieniu do pytań, w których bibliotekarze mieli ocenić poziom swojego komfortu w czasie realizacji wybranych potrzeb informacyjnych. Wyniki pokazały, że pracownicy większych bibliotek lepiej radzą sobie w tym zakresie i dysponują większą otwartością.
creator: Przemysław Krysiński
rights: Prawa autorskie (c) 2025 AUPC Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-03-03
publication date: 2025-03-03
volume: 22
starting page: 383
ending page: 402
doi: 10.24917/20811861.22.22

Koncepcje licencjonowanego dostępu do dziennikarskiej profesji w wybranych systemach medialnych
type: item
description: Dziennikarze poddawani są w większości systemów medialnych podwójnej kontroli: po pierwsze poprzez narzędzia regulacyjne tworzone i kierowane przez instytucje administracji państwowej, po drugie natomiast przez samo środowisko dziennikarskie odpowiedzialne za kreowanie systemu odpowiedzialności mediów, na który składają się wszelkie instrumenty samoregulacyjne mające na celu podnoszenie stopnia profesjonalizmu i etyki u krajowych dziennikarzy. Najwyższym stopniem samokontroli środowiska dziennikarskiego jest natomiast licencjonowany dostęp do dziennikarskiej profesji. Artykuł za cel obejmuje omówienie różnych koncepcji i sposobów licencjonowanego dostępu do wykonywania zawodu dziennikarza. Wskazuje konkretne przykłady tego typu rozwiązań. Wreszcie także mierzy się pytaniem o funkcje licencjonowanego dostępu do realizacji dziennikarskich powinności.
creator: Paweł Urbaniak
rights: Prawa autorskie (c) 2025 AUPC Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-03-03
publication date: 2025-03-03
volume: 22
starting page: 403
ending page: 410
doi: 10.24917/20811861.22.23

Wykorzystanie mediów społecznościowych jako narzędzi wspomagających promocję oferty programowej na przykładzie Telewizji Polsat
type: item
description: Cel: Celem artykułu jest zaprezentowanie roli mediów społecznościowych jako narzędzi wspomagających promocję oferty programowej Telewizji Polsat. Autorzy starają się ustalić, czy i w jakim stopniu media społecznościowe mogą wpływać na promocję wybranych audycji telewizyjnych, filmów i seriali, przyczyniając się do wzrostu oglądalności i zaufania ze strony odbiorców. Metodologia: Zastosowano metodę studium przypadku, za pomocą której dokonano przeglądu blisko 3 tys. postów zamieszczonych w trzech wybranych serwisach społecznościowych – Facebooku, Instagramie i TikToku. Wszystkie wpisy zostały poddane badaniu ilościowemu i jakościowemu. Szczególną wartość opracowania stanowi zbadanie współczynnika zaangażowania odbiorców w odniesieniu do treści zamieszczanych na wszystkich trzech platformach społecznościowych. Rezultaty: Przeprowadzona analiza dowiodła, że zaangażowanie odbiorców w mediach społecznościowych może mieć wpływ na dalsze losy promowanego programu. Z kolei niepoprawne wykorzystanie narzędzi marketingu społecznościowego może sprawić, że mimo dużej liczby materiałów, obserwujący nie będą chętni do obejrzenia audycji. Z drugiej strony, media społecznościowe nadal są idealnym miejscem do podtrzymywania i budowania relacji z odbiorcami oraz do przekazywania im najnowszych wiadomości, zachęcając tym samym do obejrzenia programu. Z tego powodu, powinno się mniej skupiać na pozyskiwaniu nowych obserwujących, a bardziej angażować stałych odbiorców.
creator: Przemysław Krysiński
creator: Alicja Jakubczyk
rights: Prawa autorskie (c) 2025 AUPC Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-03-03
publication date: 2025-03-03
volume: 22
starting page: 411
ending page: 430
doi: 10.24917/20811861.22.24

Tożsamość kulturowa studentów a media społecznościowe – badania pilotażowe
type: item
description: Głównym celem badań było określenie związku pomiędzy mediami a tożsamością kulturową człowieka. Badanie mające charakter pilotażowy zostało przeprowadzone w roku akademickim 2019/2020 za pomocą autorskiej ankiety internetowej wśród 150 studentów Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie. Badania pozwoliły odpowiedzieć na pytania badawcze dotyczące tego jaka jest zależność między treściami przekazywanymi za pomocą mediów społecznościowych a kształtowaniem się tożsamości kulturowej człowieka. Wyniki pozwalają stwierdzić, że respondenci chętnie poszukują w mediach treści o charakterze kulturowym, głównie w zakresie kultury fizycznej, materialnej, duchowej i społecznej, a działania w zakresie kształtowania tożsamości kulturowej mogą, a nawet powinny być realizowanie z wykorzystaniem mediów społecznościowych; portale społecznościowe odgrywają znaczącą rolę w tworzeniu pomostu między studentami a kulturą, mają udział w promowaniu działań kulturalnych i przyjmują rolę autorytetów i promotorów w przekazywaniu treści kulturowych budujących tożsamość kulturową.
creator: Emanuel Studnicki
creator: Karolina Czerwiec
rights: Prawa autorskie (c) 2025 AUPC Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-03-03
publication date: 2025-03-03
volume: 22
starting page: 431
ending page: 446
doi: 10.24917/20811861.22.25

Wieloaspektowość fake newsów w kontekście komentarzy na temat fejkowego newsa
type: item
description: Teza/cel: Celem artykułu jest przedstawienie wieloaspektowości zjawiska coraz szybszego i szerszego rozsiewania fake newsów. Metody badań: W celu zwrócenia uwagi na wieloaspektowość podjętej problematyki na początku przywołano różne perspektywy badaczy z zakresu fake newsów. W dalszej kolejności zaprezentowane zostało zaś studium przypadku, wokół którego powstały komentarze, stanowiące przedmiot badania korpusowego stworzonego na potrzeby niniejszego opracowania. Wnioski: Na podstawie treści ujętych wśród komentarzy na temat fejkowego newsa stwierdzić można, że szeroko dyskutowane jest zagadnienie fake newsów — zwłaszcza w kontekście ich (coraz szybszego) rozprzestrzeniania się, a także powodów takiego stanu rzeczy (ze wskazaniem na specyfikę działania mediów społecznościowych oraz niski poziom dziennikarstwa). Wśród komentarzy znaleźć można również głosy przemawiające za potrzebą uwrażliwiania na problematykę związaną z fake newsami oraz podkreślające istotność fact-checkingu. W wymiarze tych kontekstów zauważyć można zaś zbieżność z kontekstami, w jakich omawiane są fake newsy w literaturze przedmiotu. Stąd też tym bardziej obiecujące zdaje się kontynuowanie i poszerzanie tego typu badań, dających wgląd do różnych perspektyw, w jakich rozpatrywana jest problematyka z tego zakresu.
creator: Katarzyna Płoszaj
rights: Prawa autorskie (c) 2025 AUPC Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-03-03
publication date: 2025-03-03
volume: 22
starting page: 447
ending page: 458
doi: 10.24917/20811861.22.26

Trendy publikacyjne w badaniach nad nauką obywatelską – perspektywa nauk społecznych
type: item
description: Od lat 90. XX w. zauważalny jest stały wzrost zainteresowania fenomenem nauki obywatelskiej, która stanowi pomost między światem nauki a społeczeństwem, umożliwiając współpracę i wspólne działania na rzecz lepszego zrozumienia i rozwiązywania problemów współczesnego świata. Niniejszy artykuł odpowiada na pytanie, jak rozwijają się badania nad nauką obywatelską w obszarze nauk społecznych. Wykorzystując zasoby bazy danych Scopus, autorka dokonuje analizy bibliometrycznej piśmiennictwa naukowego za lata 1974–2024, wskazując kluczowe czasopisma publikujące artykuły z tego zakresu, wiodące kraje i ośrodki naukowe podejmujące badania w tym obszarze, najbardziej produktywnych badaczy i sieci współpracy ujawniające się między nimi oraz podejmowane przez nich zagadnienia szczegółowe.
creator: Małgorzata Kowalska-Chrzanowska
rights: Prawa autorskie (c) 2025 AUPC Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-03-03
publication date: 2025-03-03
volume: 22
starting page: 459
ending page: 477
doi: 10.24917/20811861.22.27

Relacje i wzajemne oddziaływanie miedzy architekturą informacji i projektowaniem UX a sztuczną inteligencją. Analiza bibliometryczna
type: item
description: Cel/Teza: W ostatnich latach obserwujemy gwałtowny postęp w rozwoju technologii sztucznej inteligencji, który powoduje dyskusje o przyszłości architektury informacji i projektowania UX. W artykule postawiono tezę, iż rozwój sztucznej inteligencji ma istotny wpływ na rozwój architektury informacji i projektowania UX implikując zmiany zarówno w ich polu badawczym jaki i w praktyce zawodowej. Metody badań: Podjęto próbę oceny natężenia i kierunków tych zmian oraz wskazania głównych obszarów wzajemnego oddziaływania architektury informacji i projektowania UX oraz sztucznej inteligencji. Jako podstawę oceny zastosowano analizę bibliometryczą piśmiennictwa przedmiotu zarejestrowanego w bazie Scopus. Wnioski: Uzyskane wyniki potwierdziły postawioną tezę, a analiza frekwencji i asocjacji słów kluczowych użytych w indeksowaniu badanego piśmiennictwa jako główne obszary wzajemnego oddziaływania architektury informacji i projektowania UX oraz sztucznej inteligencji pozwoliła wskazać przede wszystkim maszynowe uczenie i wykorzystanie systemów uczących się, a także zagadnienia związane z big data, zarządzaniem informacją i wiedzą, systemami wspierania decyzji, projektowaniem interfejsów i interakcji z systemami AI oraz Internetem Rzeczy.
creator: Barbara Sosinska-Kalata
rights: Prawa autorskie (c) 2025 AUPC Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-03-03
publication date: 2025-03-03
volume: 22
starting page: 478
ending page: 501
doi: 10.24917/20811861.22.28

Ocena kreatorów WWW wspieranych przez sztuczną inteligencję: perspektywa użytkowników niewykwalifikowanych
type: item
description: Artykuł przedstawia wyniki eksperymentu oceniającego działanie kreatorów stron WWW wspieranych przez sztuczną inteligencję z perspektywy niewykwalifikowanych użytkowników oraz niezależnych sędziów. Postęp technologiczny i badania nad interakcją człowieka z komputerem przyczyniły się do uproszczenia obsługi komputerów, co umożliwia intuicyjne korzystanie z technologii. Autor zastanawia się, czy zastosowanie SI w tworzeniu interfejsów eliminuje tradycyjne zagadnienia UX, takie jak projektowanie wrażeń użytkownika i badanie użyteczności. W związku z tym zagadnieniem podjęto badanie eksperymentalne. Badanie składało się z dwóch części: tworzenia stron WWW przez początkujących użytkowników oraz oceny tych stron przez niezależnych sędziów. Pierwsza część badania obejmowała grupę studentów bez doświadczenia w projektowaniu stron WWW. Studenci oceniali działanie kreatorów stron WWW wspieranych przez SI, natomiast grupa sędziów oceniała jakość wykonanych projektów. Studenci z grupy eksperymentalnej ocenili kreatory jako intuicyjne i łatwe w użyciu, a większość uznała zadanie za bardzo łatwe lub łatwe do wykonania. Wskazali najlepsze funkcje AI kreatorów: generowanie układu strony na podstawie wzorów, copywriting wspierany przez AI oraz wybieranie grafiki na podstawie słownego opisu. Niezależni sędziowie ocenili strony internetowe pozytywnie, doceniając ich estetykę i przejrzystość. Sędziowie oceniali strony według heurystyk Jakoba Nielsena, co wykazało, że projekty spełniają standardy użyteczności i estetyki. Przeprowadzone badanie potwierdza, że AI w kreatorach stron WWW może być "przezroczysta" dla niewykwalifikowanych użytkowników, umożliwiając im tworzenie funkcjonalnych stron bez głębokiej wiedzy technicznej.
creator: Piotr Andrusiewicz
rights: Prawa autorskie (c) 2025 AUPC Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-03-03
publication date: 2025-03-03
volume: 22
starting page: 502
ending page: 514
doi: 10.24917/20811861.22.29

Projektowanie efektywnego środowiska e-learningowego - perspektywa motywacyjna
type: item
description: Projektowanie cyfrowych materiałów edukacyjnych nie ogranicza się jedynie do zasad, związanych z ich funkcjonalnością lub estetyką. Wykorzystywane w różnych środowiskach, w tym do zdalnego uczenia się, pełnią rolę znacznie wykraczającą poza materiały pomocnicze, stając się niejednokrotnie samodzielnym środowiskiem edukacyjnym, jak w przypadku kursów typu MOOC lub e-learningowych kursów asynchronicznych. W procesie projektowania cyfrowych materiałów edukacyjnych niezbędne jest zarówno określenie środowiska, w którym będą wykorzystywane, jak też zakresu wiedzy i umiejętności, którego rozwój mają wspierać. Nie bez znaczenia jest także odpowiednie spojrzenie na przewidywany profil absolwenta kursu oraz wpływ jego podejścia do procesu uczenia się na końcowy wynik, a tym samym efektywność kursu. W artykule zostanie omówione zagadnienie motywacji uczestników kursów e-learningowych jako czynnika determinującego efektywność takich kursów. Będą także wskazane kluczowe elementy, jakie należy uwzględnić w procesie projektowania cyfrowych materiałów edukacyjnych, przeznaczonych do wykorzystania w kursach tego typu. Głównym celem osób projektujących cyfrowe materiały edukacyjne powinno być bowiem osiągnięcie jak najwyższej efektywności procesu uczenia się, jak też podniesienie poziomu satysfakcji osób uczestniczących w kursach, szkoleniach i zajęciach e-learningowych.
creator: Stefan Nowicki
rights: Prawa autorskie (c) 2025 AUPC Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-03-03
publication date: 2025-03-03
volume: 22
starting page: 515
ending page: 531
doi: 10.24917/20811861.22.30

Maszynowe projektowanie statystycznych renderingów, czyli kultura wizualna w służbie sztucznej inteligencji
type: item
description: Funkcjonujemy w rzeczywistości, która jest utkana z cyfrowego zapośredniczenia naszych aktywności. Korzystamy z aplikacji i serwisów Internetowych. Nasze teksty, maile, wiadomości, dzieła, fotografie krążą w wirtualnych chmurach tworząc bazy danych korporacji technologicznych. Posługujemy się sztuczną inteligencją nierzadko nawet o tym nie wiedząc. Tymczasem coraz więcej śladów naszej prywatności i intymności w postaci danych behawioralnych i biometrycznych zasila wielkie modele fundamentalne tworząc tzw. „ground truth”. Na tej podstawie w dalszej kolejności metodą statystycznej predykcji i optymalizowania wzorów, generowane są nowe wizje rzeczywistości sklecone ze skrawków naszej wirtualnej obecności na platformach. Generatywna sztuczna inteligencja, w tym duże modele językowe oraz uczenie maszynowe wykorzystywane do systemów rozpoznawania twarzy, posiłkują się informacjami, które nawykowo, powszechnie i dobrowolnie udostępniamy w przestrzeni Internetu. Artykuł porusza problem obrotu danymi, tego, co się z nimi dzieje, gdy już zostaną zassane przez systemy technologiczne.
creator: Lidia Krawczyk
rights: Prawa autorskie (c) 2025 AUPC Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-03-03
publication date: 2025-03-03
volume: 22
starting page: 532
ending page: 560
doi: 10.24917/20811861.22.31

Generatywna sztuczna inteligencja w edukacji akademickiej - przegląd zastosowań i wyzwań
type: item
description: Celem artykułu jest omówienie potencjału wykorzystania narzędzi generatywnej sztucznej inteligencji w procesie dydaktycznym na uczelniach wyższych, ze szczególnym uwzględnieniem kierunków humanistycznych i społecznych. Umiejętność efektywnego wykorzystania tych narzędzi staje się jedną z ważniejszych kompetencji na współczesnym rynku pracy, co sprawia, że włączenie tych rozwiązań do programów nauczania jest jak najbardziej zasadne. Generatywna sztuczna inteligencja, dzięki swojej wszechstronności, znajduje zastosowanie w różnorodnych zadaniach dydaktycznych, począwszy od wspomagania projektowania graficznego, poprzez analizę i przetwarzanie danych, aż po automatyzację zadań programistycznych. Narzędzia takie jak ChatGPT, Microsoft Designer czy Adobe Photoshop Creative Cloud wspierają wykładowców i studentów, umożliwiając realizację zadań w sposób szybszy i bardziej efektywny. Istotne jest promowanie etycznego podejścia do wykorzystania sztucznej inteligencji, aby technologie te wspierały proces kształcenia bez zaniedbywania krytycznego myślenia i pełnego zrozumienia omawianych zagadnień.
creator: Mariusz Jarocki
rights: Prawa autorskie (c) 2025 AUPC Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-03-03
publication date: 2025-03-03
volume: 22
starting page: 561
ending page: 571
doi: 10.24917/20811861.22.32

Ameryka – jak się patrzy. Autoetnograficzne studium komunikacji wizualnej
type: item
description: Artykuł prezentuje introspektywne spojrzenie na Stany Zjednoczone Ameryki, które powstało w trakcie miesięcznej podróży obejmującej 10 stanów. Autor wykorzystał autoetnograficzną metodologię, charakteryzującą się zastosowaniem narracji osobistych oraz dążeniem do pozyskania wiedzy. Badacz pełnił tu funkcję obserwatora uczestniczącego, prowadząc analizę otoczenia poprzez pryzmat własnej perspektywy. Wnioski zawarte w autoetnografii wynikają z obserwacji przeprowadzonych w trakcie podróży, odzwierciedlając europejską perspektywę autora dotyczącą sposobu zachowania i stylów życia. Te obserwacje były formowane przez doświadczenia autora z otoczeniem, wykorzystując zmysły wzroku i słuchu, wynikające z antropologicznych analiz. Artykuł prezentuje zróżnicowany zakres obserwacji przeprowadzonych w Stanach Zjednoczonych, obejmujących różnorodne kategorie z nich wynikające, takie jak amerykanizm, kwestie rasowe, bezdomność, imigracja, tożsamość narodowa, życie na kempingu oraz tła społeczno-ekonomiczne.
creator: Patrycja Rozbicka
rights: Prawa autorskie (c) 2025 AUPC Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-03-03
publication date: 2025-03-03
volume: 22
starting page: 572
ending page: 595
doi: 10.24917/20811861.22.33

Mapy turystyczne Państwowego Przedsiębiorstwa Wydawnictw Kartograficznych jako synteza danych i projektowania graficznego w czasach PRL-u
type: item
description: Artykuł przedstawia analizę syntezy danych i projektowania graficznego w kontekście map turystycznych wydawanych przez Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych (PPWK) w okresie PRL-u. W pierwszej części omówiono współzależność między projektowaniem graficznym a kartografią, definiując jednocześnie pojęcie mapy turystycznej. Następnie przybliżono dorobek wydawniczy PPWK oraz najważniejsze cechy czterech generacji tych map. Analiza map obejmuje zakres przedstawionych treści, kryteria ich klasyfikacji oraz szczegółowe omówienie różnych typów map turystycznych. Dodatkowo opisano mapy z lat 90. i 2000. W zakończeniu artykułu podjęto próbę określenia roli map wydanych przez PPWK w kontekście nauk o mediach i komunikacji społecznej.
creator: Maciej Saskowski
rights: Prawa autorskie (c) 2025 AUPC Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-03-03
publication date: 2025-03-03
volume: 22
starting page: 596
ending page: 610
doi: 10.24917/20811861.22.34

Czy to jest inteligentne? Sztuczna inteligencja w grach wideo
type: item
description: Celem artykułu jest przedstawienie zastosowań i roli sztucznej inteligencji (AI) w grach cyfrowych. AI, zarówno w formie skryptów i systemów logicznych, jak i generatywnego AI odgrywa coraz większą rolę w procesie tworzenia gier. Metody: przegląd literatury, analiza stanu zastanego. Wyniki: Sztuczna inteligencja przeciwników i innych postaci występujących w grach to także ważny element wpływający na doświadczenie graczy. Początkowe lata rozwoju gier cyfrowych nie oferowały zbyt wiele w tej materii, ale rosnąca moc obliczeniowa komputerów oraz postęp w technikach programowania pozwoliły na stosowanie coraz bardziej złożonych technik. Z kolei generatywne AI umożliwia tworzenie proceduralnej zawartości i ułatwia prototypowanie. Trzecim, najmniej oczywistym zastosowaniem, jest zwiększanie płynności działania gier poprzez użycie algorytmów AI generujących dodatkowe klatki obrazu. Wnioski: W przyszłości rozwój AI może zmienić oblicze gamingu i wprowadzić gry na nowe tory.
creator: Przemysław Ciszek
rights: Prawa autorskie (c) 2025 AUPC Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-03-03
publication date: 2025-03-03
volume: 22
starting page: 611
ending page: 622
doi: 10.24917/20811861.22.35

Zastosowanie sztucznej inteligencji w automatycznym projektowaniu systemów etykietowania: analiza wyników eksperymentu
type: item
description: Celem artykułu jest zbadanie możliwości wykorzystania sztucznej inteligencji (SI) do automatycznego generowania etykiet w formie nagłówków i opcji systemów etykietowania. Metody badań: Przeprowadzono dwa eksperymenty, w którym pięć chatbotów – ChatGPT 4.o, ChatGPT Plus, Gemini Free, Gemini Advanced, Claude Sonnet - miało za zadanie wygenerować zestawy etykiet zgodnie z zadanym promptem i czterema zestawami danych wejściowych. Ocenę możliwości chatbotów przeprowadzono stosując metodę analizy porównawczej. Analiza obejmowała ocenę długości, spójności, szczegółowości, wzajemnego wykluczania się i opisowości wygenerowanych etykiet. Wyniki: Chatboty, w zależności od danych wejściowych, generowały podobne lub bardzo różne etykiety. W zakresie generowania opcji systemów nawigacji uzyskały następujące liczby punktów na 40 możliwych: ChatGPT 4.o – 34 p., ChatGPT Plus – 38 p., Gemini Free – 29 p., Gemini Advanced – 25 p., Claude Sonnet – 35 p. Nieco inaczej poradziły sobie w generowaniu nagłówków, otrzymując: ChatGPT 4.o – 36 p., ChatGPT Plus – 35 p., Gemini Free – 29 p., Gemini Advanced – 36 p., Claude Sonnet – 34 p. Sumarycznie najlepiej poradził sobie w eksperymentach ChatGPT Plus, a najsłabiej Gemini Free. Wnioski: W generowaniu etykiet dobrze radzą sobie zarówno płatne, jak i bezpłatne wersje chatbotów. Każdy z testowanych chatbotów może być źródłem inspiracji architekta informacji, ale ostateczne decyzje projektowe powinny zostać podjęte po przeprowadzeniu odpowiednich testów z użytkownikami.
creator: Anna Matysek
rights: Prawa autorskie (c) 2025 AUPC Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-03-03
publication date: 2025-03-03
volume: 22
starting page: 623
ending page: 639
doi: 10.24917/20811861.22.36

Wizualizacja danych w humanistyce – kilka uwag o odpowiedzialności twórców
type: item
description: W artykule omówione zostało zagadnienie wizualizacji danych w humanistyce, z uwzględnieniem jej ewolucji, wyzwań oraz etycznych aspektów projektowania. Celem artykułu jest zwrócenie uwagi na problemy etyczne, ograniczenia wizualizacji oraz niepewność, jaka towarzyszy interpretacji danych w badaniach humanistycznych. Obecnie wizualizacja, łącząc tradycyjne metody jakościowe z ilościowym podejściem analitycznym, staje się kluczowym narzędziem badawczym i narracyjnym. Przedstawione zostało kilka historycznych przykładów, które stanowią fundament współczesnych metod wizualizacji. Szczególną uwagę poświęcono roli kolorów, form i interaktywności w projektowaniu oraz wyzwaniom związanym z manipulacją danymi i złożonością narzędzi. W końcowych wnioskach zwrócona została uwaga na potrzebę krytycznego podejścia do wizualizacji oraz etycznej odpowiedzialności projektantów, zwłaszcza w kontekście rosnącej roli wizualizacji w badaniach humanistycznych. Artykuł zakończony został refleksją na temat przyszłości wizualizacji danych, w tym potencjalnych zastosowań sztucznej inteligencji i rozszerzonej rzeczywistości w humanistyce cyfrowej.
creator: Danuta Smołucha
rights: Prawa autorskie (c) 2025 AUPC Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-03-03
publication date: 2025-03-03
volume: 22
starting page: 640
ending page: 653
doi: 10.24917/20811861.22.37

Małe dziecko i jego rodzic we współczesnym świecie – cyfrowi tubylcy czy dezerterzy z posttypograficznego świata?
type: item
description: Celem artykułu jest przedstawienie sytuacji małego dziecka i jego rodzica w świecie, w którym dokonuje się cyfrowa rewolucja. Autorka rozważa, czy początek życia, ze względu na osadzone w nim okresy szczególnej wrażliwości dla rozwoju języka, wymaga ochrony przed wysokimi technologiami, by możliwe było ocalenie korzystnego dla rozwoju środowiska. Odwołuje się do podejścia zrównoważonego, w którym nie ocenia się wyłącznie negatywnie wpływów cyfrowej rewolucji na dzieci i ich rodziców a próbuje wskazać zarówno szanse, jak i zagrożenia współczesności. Opierając się na wynikach badań naukowych oraz statystyk podkreśla, jak zmieniły się warunki, w których kształtuje się dziecko oraz co ma na nie istotny wpływ.
creator: Ewa Bielenda-Mazur
rights: Prawa autorskie (c) 2025 AUPC Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-03-03
publication date: 2025-03-03
volume: 22
starting page: 654
ending page: 663
doi: 10.24917/20811861.22.38

Metaverse marketing. Innowacyjność w działaniach employer brandingowych oraz PR na przykładzie kampanii Walka o Koszyki: rekrutacja przez gaming firmy Erbud i agencji Gameset
type: item
description: Teza/cel: Rozwój i ewolucja technologii, wzrost znaczenia świata wirtualnego i sztucznej inteligencji powoduje daleko idące zmiany w komunikacji i działaniach sfery public relations. Granica między światem realnym i wirtualnym zanika, a zastosowanie innowacyjnych rozwiązań i metaverse marketingu ma realny, pozytywny wpływ na powodzenie kampanii wizerunkowych. Przykładem są działania firmy budowlanej Erbud, która jako pierwsza w Polsce stworzyła kampanię emloyer brandingową opartą o zjawisko metaverse – Walka o Koszyki: rekrutacja przez gaming. Artykuł powstał na podstawie analizy literatury przedmiotu i źródeł internetowych, przebiegu powyższej kampanii oraz analizy danych na temat wyników przedsięwzięcia, przekazanych przez Marcina Kasprzaka, dyrektora Marketingu i PR firmy Erbud. Celem artykułu jest omówienie wyżej wymienionej kampanii oraz opis innowacyjnych rozwiązań, polegających na połączeniu świata rzeczywistego i gamingowego w celu wykreowania wizerunku firmy i realnego przełożenia na wzrost zainteresowania możliwością zatrudnienia w przedsiębiorstwie wśród grupy docelowej złożonej z przedstawicieli Pokolenia Z (osiągnięto wszystkie założone cele kampanii, wyniki finalne przekraczały dwukrotnie, trzykrotnie lub czterokrotnie zakładane wartości).
creator: Agata Chrobot
rights: Prawa autorskie (c) 2025 AUPC Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-03-03
publication date: 2025-03-03
volume: 22
starting page: 664
ending page: 679
doi: 10.24917/20811861.22.39

Informacja i promocja Teatru Bagatela im. T. Boya – Żeleńskiego w Krakowie w odbiorze widzów (raport z badań)
type: item
description: Artykuł prezentuje raport z badań mających na celu uchwycenie recepcji informacji i promocji wśród widzów Teatru Bagatela im. Tadeusza Boya – Żeleńskiego w Krakowie ze szczególnym uwzględnieniem aktualnego profilu odbiorcy kultury jak i zmianę jego zachowań w zakresie korzystania z nowych mediów w obszarze dostępu do informacji o ofercie kulturalnej. W badaniu zastosowano dwie metody badawcze – analizę treści zamieszczonych w mediach elektronicznych przez Teatr Bagatela im. T. Boya – Żeleńskiego w Krakowie oraz sondaż diagnostyczny przeprowadzony wśród widzów Teatru identyfikujący aktualne źródła informacji, z których najczęściej korzystają w poszukiwaniu informacji o ofercie teatralnej. Wyniki badań ujawniły, że rozwój Internetu i mediów społecznościowych znacząco wpłynęły i nadal wpływają na zmianę zachowań w zakresie poszukiwania informacji o ofercie teatralnej. Widzowie teatralni poszukują informacji głównie w Internecie, w tym – w mediach społecznościowych.
creator: Magdalena Król
rights: Prawa autorskie (c) 2025 AUPC Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-03-03
publication date: 2025-03-03
volume: 22
starting page: 680
ending page: 694
doi: 10.24917/20811861.22.40

„Psy uwielbiają prezenty” – Wizerunek psa w narracji marketingowej wybranych marek branży zoologicznej i dogparentingowych w kontekście organizacji przyjęć urodzinowych dla zwierząt.
type: item
description: Od lat obserwujemy zmianę w postrzeganiu roli psów w naszym społeczeństwie. Początkowo pełniące rolę zwierząt użytkowych, służących potrzebom swoich właścicieli, coraz częściej traktowane są przez swoich przewodników jak dzieci. Zjawisko personifikacji psa, któremu niejednokrotnie przypisuje się pragnienia i motywacje typowo ludzkie, nie pozostawiło obojętnym branżę zoologiczną, której rynek nie tylko od lat wykazuje tendencję wzrostową, ale również staje się przestrzenią otwartą na nowe produkty i usługi mające na celu jeszcze większe „uczłowieczenie” czworonoga. Niniejszy artykuł stanowi próbę odpowiedzi na pytanie, jaki obraz psa wyłania się z narracji marketingowej marek działających w branży zoologicznej oraz dogparentingowych oraz czy i do jakiego stopnia uwidacznia się w niej trend uczłowieczania psa obecny w społeczeństwie. W tym celu analizie poddano opisy zachęcające opiekunów do organizowania przyjęć urodzinowych dla czworonogów - wydarzeń pierwotnie dedykowanych jedynie ludziom. Autorka wyjaśnia także, czym jest mikrotrend petparentingu oraz jego wpływ na komunikację branży zoologicznej.
creator: Dorota Kokowicz
rights: Prawa autorskie (c) 2025 AUPC Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-03-03
publication date: 2025-03-03
volume: 22
starting page: 695
ending page: 712
doi: 10.24917/20811861.22.41

Strach w strategii komunikacji Zjednoczonej Prawicy. Analiza komunikatów zamieszczonych w serwisie X podczas kampanii wyborczej w 2023 roku
type: item
description: W artykule poddano analizie mechanizmy strategii zarządzania strachem w kampanii wyborczej Zjednoczonej Prawicy w 2023 roku. Głównym celem badania było określenie, jakie tematy i narracje polityczne wykorzystywano do wzbudzania lęku i niepewności wśród wyborców. Analiza została przeprowadzona na podstawie materiałów zamieszczonych w serwisie X (dawniej Twitter) na oficjalnych kontach Prawa i Sprawiedliwości (PiS), Suwerennej Polski (SP) oraz ich liderów (Mateusza Morawieckiego i Zbigniewa Ziobry). Za punkt wyjścia przyjęto poziomy funkcjonowania strachu zaproponowane przez Marthę Nussbaum: lęk przed niepewnością ekonomiczną, demonizacja przeciwników politycznych oraz wzbudzanie poczucia zagrożenia zewnętrznego. Wyniki pokazują, że kluczowymi tematami wykorzystywanymi do wzbudzania strachu były Donald Tusk i Platforma Obywatelska, bezpieczeństwo socjalne i narodowe, imigracja oraz stosunki z Unią Europejską.
creator: Karolina Lachowska
rights: Prawa autorskie (c) 2025 AUPC Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-03-03
publication date: 2025-03-03
volume: 22
starting page: 713
ending page: 737
doi: 10.24917/20811861.22.42

Sytuacja komunikacyjna obrad Sejmu X kadencji a zachowania niewerbalne posłów
type: item
description: Głównym celem artykułu było opisanie wybranych niewerbalnych zachowań komunikacyjnych posłów Sejmu X kadencji w określonej sytuacji komunikacyjnej. Problem badawczy koncentruje się wokół pytania, jakie są wyznaczniki sytuacji komunikacyjnej obrad parlamentarnych i jak wpływa ona na komunikację niewerbalną ich uczestników. Podstawowa metoda wykorzystana w badaniach to zintegrowana analiza komunikacyjna. Materiał źródłowy stanowią nagrania posiedzeń Sejmu X kadencji z okresu 13.11.2023-06.03.2024 r. W artykule wykazano, że obrady Sejmu X kadencji stanowią przykład komunikacyjnej sytuacji rytualnej w odmianie świeckiej. Taka sytuacja wymaga przestrzegania ściśle określonych zasad, dotyczących m.in. takich elementów jak strój, gesty (np. uderzenie laską marszałkowską, podniesiona dłoń przy ślubowaniu), postawa ciała. Analiza nagrań z kilku posiedzeń Sejmu pokazuje, że posłowie pod wieloma względami dostosowują swoje zachowania niewerbalne do wymogów rytualnej sytuacji komunikacyjnej, ale także w pewnych przypadkach je modyfikują czy wręcz naruszają.
creator: Magdalena Jankosz
rights: Prawa autorskie (c) 2025 AUPC Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-03-03
publication date: 2025-03-03
volume: 22
starting page: 738
ending page: 751
doi: 10.24917/20811861.22.43

Charakterystyka internetowego ekosystemu polskiej skrajnej prawicy
type: item
description: Artykuł koncentruje się na charakterystyce polskiego skrajnie prawicowego ekosystemu online. Badania przeprowadzono z wykorzystaniem metody analizy sieci społecznej, skupiając się na 637 stronach internetowych, które składają się na rdzeń (302 strony) i środowisko ekosystemu (335 stron). Kluczowe pytania badawcze obejmują identyfikację centralnych i peryferyjnych węzłów w ekosystemie, funkcje tych węzłów, identyfikację liderów opinii, brokerów informacji i łączników między różnymi środowiskami, rolę różnych typów stron oraz powiązania skrajnie prawicowych serwisów z innymi stronami środowiskowymi. Wyniki wskazują, że skrajnie prawicowy ekosystem online cechuje się scentralizowaną, segmentową strukturą, charakteryzującą się gęstszymi połączeniami w obrębie kilku subsieci i mniejszą gęstością połączeń między subsieciami. Ważną rolę w dystrybucji nacjonalistycznej ideologii odgrywają media nacjonalistyczne, podczas gdy strony organizacji pozostają słabo połączone. Ponadto, otoczenie ekosystemu jest zdominowane przez strony ultrakatolickie, konserwatywne, media alternatywne, które dzielą pewne założenia i wartości ze skrajną prawicą oraz serwisy propagujące teorie spiskowe.
creator: Marcin Pielużek
rights: Prawa autorskie (c) 2025 AUPC Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-03-03
publication date: 2025-03-03
volume: 22
starting page: 752
ending page: 783
doi: 10.24917/20811861.22.44

https://sbsp.uken.krakow.pl/article/view/11583
type: item
title: Jak zostać ludzkim jednorożcem w erze algorytmów? (Aleksandra Przegalińska, Tamilla Triantoro, Przenikanie umysłów: potencjał twórczy współpracy z AI, AIBooks by CampusAI, Warszawa, 2024, ss. 201, ISBN: 978-83-68246-00-1)
description: Recenzja książki Aleksandry Przegalińskiej i Tamilli Triantoro pt. Przenikanie umysłów: potencjał twórczy współpracy z AI, wydanej przez AIBooks by CampusAI w Warszawie w 2024 r.
creator: Bożena Jaskowska
rights: Prawa autorskie (c) 2025 AUPC Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-03-03
publication date: 2025-03-03
volume: 22
starting page: 827
ending page: 836
doi: 10.24917/20811861.22.48

https://sbsp.uken.krakow.pl/article/view/11514
type: item
title: Magdalena Cyrklaff-Gorczyca, Komunikacja interpersonalna i psychologiczne aspekty pracy z ludźmi: od instytucji kultury do biznesu, wyd. I, Wydawnictwo Naukowe i Edukacyjne Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich, Warszawa 2023
description: Komunikacja międzyludzka jest niezbędnym elementem zdrowego funkcjonowania w społeczeństwie. Jej istotą jest przekazywanie informacji, dlatego potrzebuje ona wysiłku zarówno ze strony nadawcy, jak i odbiorcy, którzy będą próbowali dojść do porozumienia. Zgłębianie istoty komunikacji interpersonalnej jest istotne dla zdrowego funkcjonowania w życiu osobistym i zawodowym. Dodatkowo stanowi źródło rozwoju cywilizacyjnego, gdyż bez skutecznej komunikacji niemożliwe byłoby tworzenie społeczeństwa opartego na wspólnych wartościach, celach i wiedzy. Jak to się jednak dzieje, że w pewnych kręgach czy sytuacjach ludzie nie potrafią się w zdrowy sposób porozumieć? Odpowiedź na to pytanie można znaleźć w książce dr Magdaleny Cyrklaff-Gorczycy pt.: „Komunikacja interpersonalna i psychologiczne aspekty pracy z ludźmi: od instytucji kultury do biznesu”, wydanej w 2023 r. przez Wydawnictwo Naukowe i Edukacyjne Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich.
creator: Anna Wieniecka
rights: Prawa autorskie (c) 2025 AUPC Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-03-03
publication date: 2025-03-03
volume: 22
starting page: 837
ending page: 840
doi: 10.24917/20811861.22.49

https://sbsp.uken.krakow.pl/article/view/11483
type: item
title: Książka w Toruniu i torunianie o książce (Toruński świat książki: miejsca i ludzie, pomniki i dzieła, redakcja naukowa Katarzyna Kluczwajd, Michał Pszczółkowski, Toruń: Stowarzyszenie Historyków Sztuki, 2024, ss. 234)
description: Pozycja Toruński świat książki… zawiera siedem tekstów, w których autorzy zaprezentowali swoje ustalenia związane z różnorodnymi aspektami funkcjonowania książki w Toruniu od pomników, przez budynek biblioteki uniwersyteckiej po drukarnie, które przyczyniły się do rozwoju literatury w regionie. Zbiór ten jest rezultatem konferencji „Zabytki Toruńskie Młodszego Pokolenia”, a wśród autorów znajdują się zarówno przedstawiciele środowiska naukowego, jak i badacze historii regionu czy aktywiści społeczni.
creator: Wanda Ciszewska-Pawłowska
rights: Prawa autorskie (c) 2025 AUPC Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-03-03
publication date: 2025-03-03
volume: 22
starting page: 841
ending page: 848
doi: 10.24917/20811861.22.50

https://sbsp.uken.krakow.pl/article/view/11738
type: item
title: Polska literatura i jej czytelnicy na dawnym Śląsku (Karol Głombiowski, Literatura polska w obiegu społecznym na Śląsku od XVI do XVIII wieku, t. 1–2, przygotowała do druku Zofia Głombiowska, Kraków1: Collegium Columbinum, 2021, t. 1: Literatura polska w języku łacińskim i w językach obcych, ss. 481, t. 2: Literatura w języku polskim, ss. 201, [36], ISBN 978-7624-111-1 [t. I–II])
description: Recenzja monografii: Karol Głombiowski, Literatura polska w obiegu społecznym na Śląsku od XVI do XVIII wieku, t. 1–2, przygotowała do druku Zofia Głombiowska, Kraków1: Collegium Columbinum, 2021, t. 1: Literatura polska w języku łacińskim i w językach obcych, ss. 481, t. 2: Literatura w języku polskim, ss. 201, [36], ISBN 978-7624-111-1 [t. I–II]
creator: Iwona Pietrzkiewicz
rights: Prawa autorskie (c) 2025 AUPC Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-03-03
publication date: 2025-03-03
volume: 22
starting page: 849
ending page: 855
doi: 10.24917/20811861.22.51

https://sbsp.uken.krakow.pl/article/view/11885
type: item
title: Humanistyka współczesna, red. Bogusława Bodzioch-Bryła, seria Słowniki społeczne, red. W. Pasierbek, B. Szlachta, t. 11, Kraków: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Ignatianum w Krakowie 2023, ss. 390, ISBN 978-83-7614-582-2
description: Humanistyka współczesna to już jedenasty tom Słowników społecznych, redagowanych przez Wita Pasierbka i Bogdana Szlachtę. Inicjatywa ta jest kontynuacją i rozwinięciem Słownika społecznego, wydanego przez Bogdana Szlachtę w 2004 r. Nowe słowniki są w sumie obszerniejsze, niezwykle starannie wydane i wydrukowane, są też – co niezwykle istotne – wszystkie w wolnym dostępie.
creator: Grzegorz Nieć
rights: Prawa autorskie (c) 2025 AUPC Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-03-03
publication date: 2025-03-03
volume: 22
starting page: 856
ending page: 859
doi: 10.24917/20811861.22.52

https://sbsp.uken.krakow.pl/article/view/11886
type: item
title: Jak przekuć kryzys w rozwój? Refleksje nad książką Advances in Information Architecture (Advances in information architecture: the academics. Practitioners Roundtable 2014–2019, edited by Andrea Resmini, Sarah A. Rice, and Bernadette Irizarry, Cham, Switzerland: Springer, 2021, ss. 304)
description: W świecie dynamicznie rozwijających się technologii i rosnącej ilości danych, architektura informacji (Arch.inf.) wydaje się tematem o kluczowym znaczeniu. Mimo to, w ostatnich latach na rynku wydawniczym brakowało nowych publikacji poświęconych tej dziedzinie. Tym bardziej warto zwrócić uwagę na wyjątkową monografię, która ukazała się w 2021 r. nakładem wydawnictwa Springer, pt. Advances in Information Architecture (Postępy w architekturze informacji), zredagowaną przez Andreę Resminiego, Sarah A. Rice oraz Bernadette Irizarry.
creator: Stanisław Skórka
rights: Prawa autorskie (c) 2025 AUPC Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
license: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-03-03
publication date: 2025-03-03
volume: 22
starting page: 860
ending page: 867
doi: 10.24917/20811861.22.53