„Piewca ekstazy” i „Kaliban fantastyki”. O recepcji twórczości Hannsa Heinza Ewersa w międzywojennej Polsce
DOI:
https://doi.org/10.24917/20811861.23.7Słowa kluczowe:
Hanns Heinz Ewers, literatura fantastyczna, recepcja w Polsce, krytyka literacka, dwudziestolecie międzywojenneAbstrakt
Artykuł poświęcony jest zagadnieniu w małym stopniu dotychczas rozpoznanemu w pracach literaturoznawczych, tj. popularności i krytycznej recepcji w międzywojennej Polsce niemieckiego twórcy literatury fantastycznej Hannsa Heinza Ewersa. Kompozycja artykułu odzwierciedla następujące zagadnienia: 1) zarys sylwetki twórczej Ewersa i jego miejsca w tradycji zachodniej fantastyki; 2) uporządkowane zestawienie polskojęzycznych wydań prozy Ewersa i omówienie przedwojennej popularyzacji jego utworów w Polsce ze szczególnym podkreśleniem roli Stanisława Przybyszewskiego i inicjatywy lwowskiego wydawnictwa „Lektor” w tym procesie; 3) charakterystykę wybranych komentarzy recepcyjnych, towarzyszących polskim edycjom niemieckiego fantasty (S. Przybyszewskiego, S. Schayera, S. Grabińskiego).
Bibliografia
Anthologie du fantastique. Soixante récits de terreur, ed. R. Caillois, Paris 1958.
Bibliografia polska 1901–1939, t. 7: Ele-Fo, red. G. Fedorowicz, I. Maziarz, E. Sterzycka, Warszawa 2006.
Bloom H., Lęk przed wpływem. Teoria poezji, tłum. A. Bielik-Robson, M. Szuster, Kraków 2002.
Brzostek D., Literatura i nierozum. Antropologia fantastyki grozy, Toruń 2009.
Creeps by Night. Chills and Thrills, selected by D. Hammet, New York 1931.
Dziurzyński D., Przybyszewski fantastyczny. Między patologią a satanizmem, Warszawa 2017.
[Grabiński S.] List S. Grabińskiego do K. Czachowskiego z 23.02.1931, cyt. za: Z korespondencji Stefana Grabińskiego, podał do druku A. Mianecki, „Rocznik Przemyski. Literatura i Język” 2010, z. 3, s. 125–126.
Grabiński S., Zagadnienie oryginalności w twórczości literackiej, „Pamiętnik Literacki” 1925/1926, r. 22/23, s. 1–7.
Gupte N., Deutschsprachige Phantastik 1900–1930: Studien und Materialien zu einer literarischen Tendenz, Essen 1991.
Eisner L.H., Ekran demoniczny, tłum. K. Eberhardt, Warszawa 1974.
Ewers H.H., Edgar Allan Poe, Berlin 1905.
Ewers H.H., Pająk, przeł. S. Lichański, [w:] Czarny pająk. Opowieści niesamowite z prozy niemieckiej, wyb., wst. G. Koziełek, Warszawa 1976.
Flowers S.E., Introduction. The Life and Times of Hanns Heinz Ewers, [wstęp w:] H.H. Ewers, Strange Tales, Texas 2014.
Helsztyński S., Przybyszewski jako kierownik literacki „Lektora”, „Wymiary” 1939, nr 9, s. 27–29.
H.P. Lovecraft’s Book of Horror, eds. S. Jones, D. Carson, New York 1993.
Igel E., U autora „Demona ruchu”, „Wiadomości Literackie” 1927, nr 10 (6.03), s. 1.
Irzykowski K., Fantastyka. Z powodu książki Stefana Grabińskiego „Na wzgórzu róż. Nowele”, „Maski” 1918, z. 33, s. 658–660.
Jackson R., Fantasy. The Literature of Subversion, London–New York 1981.
Knap J., Niesamowitość i groza w literaturze polskiej dwudziestolecia międzywojennego (rekonesans badawczy), „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Historicolitteraria” 2008, t. 8, s. 44–55.
Knap J., Polskie fantastykoznawstwo (początki), „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Poetica” 2021, t. 9, s. 3–18, https://doi.org/10.24917/23534583.9.1.
Knap J., Sztuka Tajemnicy. „Metafantastyka” albo teoria literatury fantastycznej Stefana Grabińskiego, „Przestrzenie Teorii” 2022, nr 38, s. 233–252, https://doi.org/10.14746/pt.2022.38.13.
Kokot J., W świetle gazowych latarni. O angielskiej prozie „gotyckiej” przełomu XIX i XX wieku, Toruń 2013.
Kracauer S., Od Caligariego do Hitlera. Z psychologii filmu niemieckiego, tłum. E. Skrzywanowa, W. Wertenstein, wyd. 2, Gdańsk 2009.
L., Lord Dunsany, „Droga” 1929, nr 7/8, s. 714–717.
Lovecraft H.P., Nadnaturalny horror w literaturze, wyd. 2 popr. i uzup., tłum. A. Ledwożyw, Ł.M. Pogoda, R. Lipski, Warszawa 2008.
Monleón J.B., A Specter is Haunting Europe. A Sociohistorical Approach to the Fantastic, New Jersey 1990.
Nit. [T. Nittman], Polski Ewers, „Gazeta Wieczorna” 1921, nr 6159 (3.12), s. 3.
Od wydawnictwa, [wstęp w:] H.H. Ewers, Alraune. Dzieje istoty żyjącej, Lwów 1917.
Połczyńska E., Załubska C., Bibliografia przekładów z literatury niemieckiej na język polski 1800–1990, t. II: 1919–1939, Poznań 1994.
Przybyszewski S., Listy, t. 2, oprac. S. Helsztyński, Gdańsk 1938.
Schayer S., Niesamowita literatura (Hanns Heinz Ewers), „Pro Arte et Studio” 1918, z. 12, s. 5–8; z. 13, s. 5–8.
Snodgrass M.E., Hanns Heinz Ewers, [hasło w:] tejże, Encyclopedia of Gothic Literature, New York 2004.
The Weird. A Compendium of Strange and Dark Stories, eds. J. i A. VanderMerr, New York 2012.
Trębicki G., Fantasy. Ewolucja gatunku, Kraków 2007.
Vax L., Les chefs-d’œuvre de la littérature fantastique, Paris 1979.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 AUPC Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
