Wiedza jako dar. Od etosu akademickiego do humanistyki cyfrowej
DOI:
https://doi.org/10.24917/20811861.23.21Słowa kluczowe:
Kultura daru, etos akademicki, humanistyka cyfrowaAbstrakt
W artykule przeprowadzona została analiza, w jakim stopniu wartości akademickie – otwartość, współpraca i odpowiedzialność za wiedzę – wpłynęły na kształt wczesnej kultury internetu i jak idea daru przekształciła się w warunkach komercjalizacji sieci. Celem artykułu jest ukazanie ciągłości między etosem akademickim a współczesnymi formami cyfrowego współdzielenia wiedzy. W opracowaniu zastosowano metodę analizy porównawczej i krytyczną interpretację pojęcia kultury daru w kontekście rozwoju internetu i humanistyki cyfrowej, na podstawie literatury klasycznej i nowszej. Wskazane zostało, że internet wyrósł z akademickiego modelu współpracy opartego na zaufaniu i jawności, a idea daru, pierwotnie wspólnotowa, uległa przekształceniu w ramach kapitalizmu platformowego. Wciąż jednak funkcjonują praktyki zachowujące pierwotny sens daru. Dzisiejsza humanistyka cyfrowa kontynuuje etos akademicki, łącząc współpracę z refleksją nad społeczną rolą technologii. Idea daru pozostaje kulturowym punktem odniesienia, przypominając, że technologia powinna służyć wspólnocie, a wiedza – pozostać dobrem publicznym.
Bibliografia
Abbate J., Inventing the Internet, The MIT Press, Cambridge 1999.
Beer D., The Data Gaze. Capitalism, Power and Perception, Sage Publications, London 2019.
Belk R., Sharing versus Pseudo-Sharing in Web 2.0, „Anthropologist” 2014, no. 1, s. 7–23.
Benkler Y., Decentralization, Freedom to Operate & Human Sociality, [w:] The Next Digital Decade Essays on the Future of the Internet, red. B. Szoka, A. Marcus, TechFreedom, Washington 2010, s. 257–271.
Benkler Y., Degrees of Freedom, Dimensions of Power, „Dædalus” 2016, vol. 145, no. 1, s. 18–32.
Benkler Y., The Wealth of Networks. How Social Production Transforms Markets and Freedom, Yale University Press, New Haven 2006.
Bromboszcz R., Wspólnoty transferu a obyczaj daru. Dobrobyt i gospodarka współdzielenia w cyberprzestrzeni, „Kultura i Wartości” 2018, nr 25, s. 153–172.
Castells M., The Rise of the Network Society, Blackwell Publishers Inc, Malden 1996.
Clark D.D., The Contingent Internet, „Dædalus” 2016, vol. 145, no. 1, s. 9–17.
Coleman G., Coding Freedom. The Ethics and Aesthetics of Hacking, Princeton University Press, Princeton 2013.
Downes L., Market Approach to Privacy Policy, [w:] The Next Digital Decade Essays on the Future of the Internet, red. B. Szoka, A. Marcus, TechFreedom, Washington 2010, s. 509–527.
Drucker J., Humanities Approaches to Graphical Display, „Digital Humanities Quarterly”, 2011, vol. 5, no. 1, [on-line:] https://dhq.digitalhumanities.org/vol/5/1/000091/000091.html – 2.12.2025.
Edwards P.N., A Vast Machine. Computer Models, Climate Data, and the Politics of Global Warming, The MIT Press, Cambridge 2010.
Filiciak M., Tarkowski A., Dwa zero. Alfabet nowej kultury i inne teksty, Gdańsk-Warszawa 2014, e-book.
Filipek K., Dzielenie się w mediach społecznościowych. Między logiką algorytmu a potrzebą uspołecznienia, „Kultura i Społeczeństwo” 2023, t. 67, nr 2, s. 133–155, https://doi.org/10.35757/KiS.2023.67.2.6.
Flichy P., The Internet Imaginaire, The MIT Press, Cambridge 2007.
Fuchs C., Digital Labour and Karl Marx, Routledge, New York 2014.
Gates B., An Open Letter to Hobbyists, Manhattan Rare Book Company, [on-line:] https://www.manhattanrarebooks.com/pages/books/2892/bill-gates/an-open-letter-to-hobbyists – 17.07.2025.
Gruba M., Społeczne aspekty kultury daru w Internecie, „Rzeszowskie Studia Socjologiczne” 2013, nr 2, s. 259–276.
Himanen P., The Hacker Ethic and the Spirit of the Information Age, Random House Trade Paperbacks, New York 2001.
Hofmokl J., Ideologia twórców Internetu i jej wpływ na środowisko ruchu na rzecz otwartego kodu źródłowego, „Kultura Współczesna” 2004, nr 3 (41), s. 154–175.
Keen A., The Cult of the Amateur. How Today’s Internet is Killing Our Culture and Assaulting Our Economy, Nicholas Brealey Publishing, London–Boston 2007.
Keen A., Why We Must Resist the Temptation of Web 2.0, [w:] The Next Digital Decade Essays on the Future of the Internet, red. B. Szoka, A. Marcus, TechFreedom, Washington 2010, s. 51–56.
Klepacki B., Walejewska A., Historia powstania i wykorzystania Internetu, „Ekonomika i Organizacja Logistyki” 2017, nr 2/3, s. 37–48.
Lessig L., Wolna kultura, wstęp E. Bendyk, tłum. P. Białokozowicz i in., Warszawa 2005.
Levy S., Hackers. Heroes of the Computer Revolution, Addison-Wesley, New York 1984.
Malinowski B., Argonauci Zachodniego Pacyfiku, tłum. B. Olszewska-Dyoniziak, S. Szynkiewicz, Warszawa 1987.
Mauss M., Szkic o darze. Forma i podstawa wymiany w społeczeństwach archaicznych, tłum. K. Pomian, [w]: tegoż, Socjologia i antropologia, Warszawa, 1973, s. 107–168.
Metz C., Randy Suess, Computer Bulletin Board Inventor, Dies at 74, „The New York Times”, 20.12.2019, [on-line:] https://www.nytimes.com/2019/12/20/technology/randy-suess-dead.html%20%20modem – 3.07.2025.
Mika B., Społecznoekonomiczna funkcja zbiorowości uczestników internetowych projektów masowej Współpracy, „Uniwersyteckie Czasopismo Socjologiczne” 2011, t. 6, s. 83–94.
Monnens D., Goldberg M., Space Odyssey. The Long Journey Of Spacewar! From MIT to Computer Labs Around the World, „Cultural History of Video Games” 2015, s. 124–147.
Morbitzer J., O istocie medialności młodego pokolenia, „Neodidagmata” 2012, nr 33/34, s. 131–153.
Peters J., The Idealist. Aaron Swartz and the Rise of Free Culture on the Internet, London 2018.
Pomieciński A., Cyberpunk. Pomiędzy technologią a kontrkulturą, „Świat Tekstów Rocznik Słupski” 2011, nr 9, s. 205–213.
Radomski A., Humanistyka w świecie informacjonalizmu, Lublin 2014, Wydawnictwo UMCS, Lublin 2014.
Radomski A., Internet – nauka – historia, Lublin 2012.
Raymond E.S., The Cathedral and the Bazaar. Musings on Linux and Open Source by an Accidental Revolutionary, O’Reilly, Sebastopol 1999.
Sitek B., „Kultura Internetu” i jej potencjalny wpływ na oddolne formy aktywności politycznej w sieci, „Naukowy Przegląd Dziennikarski” 2022, nr 1, s. 44–72.
Srnicek N., Platform Capitalism, Polity Press, Cambridge 2017.
Svensson P., The Landscape of Digital Humanities, „Digital Humanities Quarterly” 2010, vol. 4, no. 1, [on-line:] https://dhq-static.digitalhumanities.org/pdf/000080.pdf – 2.12.2025.
Szpunar M., Internet a kultura daru. Fenomen ruchu open source, [w:] Idee i myśliciele. Filozoficzne i kulturoznawcze rozważania o duchowości i komunikowaniu, red. I.S. Fiut, Kraków, 2008, s. 99–112.
Teen arrested over Harry Potter translation, BBC, 8.08.2007, [on-line:] http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/6936979.stm – 16.07.2025.
Terranova T., Free Labor. Producing Culture for the Digital Economy, „Social Text” 2000, vol. 18, no. 2 (63), https://doi.org/10.1215/01642472-18-2_63-33.
Torvalds L., What Makes Hackers Tick? a.k.a. Linus’s Laws, prolog, [w:] P. Himanen, The Hacker Ethic. A Radical Approach to the Philosophy of Business, Random House Trade Paperbacks, New York 2001.
Tufekci Z., As the Pirates Become CEOs. The Closing of the Open Internet, „Dædalus” 2016, vol. 145, no. 1, s. 65–78.
Turkle S., The Second Self. Computers and the Human Spirit, The MIT Press, Cambridge 1984.
Wasylewicz M., Czopek J., Miejsce i rola internetu i mediów społecznościowych w przestrzeni edukacyjnej, [w:] Edukacja jutra – nowe technologie w kształceniu, red. K. Denek, A. Kamińska, P. Oleśniewicz, Sosnowiec 2016, s. 141–151.
Williams S., Free as in Freedom. Richard Stallman’s Crusade for Free Software, Free Software Foundation, Boston 2002.
Zuboff S., The Age of Surveillance Capitalism. The Fight for a Human Future at the New Frontier of Power, PublicAffairs, New York 2019.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 AUPC Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
