Demaskowanie fake newsów: analiza wybranych przykładów z portalu Demagog

Abstrakt

Teza/cel: Głównym celem artykułu jest przybliżenie procesu powstawania i rozpowszechniania fake newsów oraz mechanizmów służących do ich demaskowania, a także weryfikacja podziału fake newsów na trzy kategorie: informacje całkowicie sfabrykowane, informacje zafałszowujące obraz rzeczywistości oraz materiały zmanipulowane.
Metody badań: W badaniu zastosowano metodę jakościowej analizy treści. Materiał badawczy to 31 fake newsów o tematyce politycznej, zidentyfikowanych i opisanych przez portal fact-checkingowy Demagog.org.pl w okresie od 1 stycznia 2024 r. do 1 września 2024 r. Analiza polegała na kategoryzacji zebranych danych według przyjętych zmiennych, takich jak rodzaj fałszywej informacji, użyta technologia, kanały dystrybucji i metody weryfikacji.
Wyniki: Analiza wykazała, że najliczniejszą kategorię stanowią fake newsy zafałszowujące rzeczywistość, które bazują na prawdziwych informacjach, lecz całkowicie wypaczają ich sens. Najrzadziej występowały wiadomości w pełni sfabrykowane. Stwierdzono, że głównym kanałem dystrybucji fałszywych treści są media społecznościowe (takie jak Facebook, X, TikTok). Zidentyfikowano również trzy główne metody wykrywania fake newsów: analizę zawartości, weryfikację materiałów źródłowych oraz sprawdzenie u źródła.
Wnioski: Badanie pozwoliło wyodrębnić powtarzalne mechanizmy tworzenia, rozpowszechniania i weryfikacji fake newsów. Podkreślono kluczową rolę metod fact-checkingowych w budowaniu krytycznego podejścia do zjawiska dezinformacji. Zauważono również, że z uwagi na ciągły rozwój technologii i mediów, zjawisko fake newsów ma charakter perspektywiczny i wymaga dalszych badań.